Cô tôi ở quê có một vựa phân bón đã hoạt động nhiều năm. Từ một cơ sở buôn bán nhỏ, cô chú gây dựng được lượng khách hàng quen thuộc là các nông dân trong vùng, công việc kinh doanh nhìn chung ổn định.

Vào những mùa vụ cao điểm, hàng hóa ra vào liên tục, có khi cả gia đình phải tất bật từ sáng đến tối mới kịp giao hàng cho khách.

Tôi từng chứng kiến, chỉ trong vài tiếng đồng hồ, khi bốc vác chưa kịp dỡ từng bao phân bón vào kho, cô đã lời hơn trăm triệu đồng nhờ giá phân bón tăng. Đại lý phân bón, cô nói với tôi chỉ sợ vốn không dày, không choàng tiền được cho nông dân đến vụ mùa mà thôi.

Tôi từng nghĩ, sau này khi cô chú lớn tuổi, các con sẽ về tiếp quản cơ ngơi ấy. Dù sao, đó cũng là công việc gia đình đã gây dựng qua nhiều năm, có sẵn khách hàng, nguồn hàng và kinh nghiệm kinh doanh. Nếu tiếp tục phát triển, các con thậm chí có thể mở rộng sang những lĩnh vực liên quan đến nông nghiệp, thay vì phải bắt đầu sự nghiệp từ con số không.

Thế nhưng, thực tế lại khác. Các con cô đều học đại học, sau đó ở lại thành phố làm việc trong các công ty. Người con trai nay gần 30 tuổi, thu nhập khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng, cuộc sống không quá dư dả nhưng ổn định, có môi trường làm việc và lộ trình nghề nghiệp riêng.

Cô nhiều lần ngỏ ý muốn con về quê tiếp quản vựa phân bón, nhưng các con không mặn mà. Với họ, đi làm công ty, mỗi tháng nhận lương đều đặn, có ngày nghỉ và ít phải lo chuyện kinh doanh vẫn dễ chịu hơn việc về quê gánh cả cơ nghiệp của cha mẹ.

Hơn nữa, sau bao năm, cha mẹ cũng đã tích góp được tiền của, lại còn cho tiền mua nhà ở thành phố, quen với cuộc sống thành phố thì đời nào lại chịu về quê sống, ít nhất là thời điểm này?

Câu chuyện của cô khiến tôi nghĩ đến một thực tế ở nhiều vùng quê: không ít doanh nghiệp tư nhân, cơ sở sản xuất, cửa hàng vật liệu xây dựng, đại lý nông nghiệp hay xưởng gia đình đang đứng trước nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Cha mẹ dành hàng chục năm gây dựng cơ ngơi, nhưng con cái sau khi học hành lại chọn ở lại thành phố, làm việc trong môi trường chuyên nghiệp thay vì trở về nối nghiệp gia đình.

Một phần nguyên nhân có lẽ đến từ sự khác biệt trong quan niệm về thành công giữa hai thế hệ. Với cha mẹ, gây dựng được một cơ sở kinh doanh có khách hàng, có tài sản và tạo việc làm cho người khác đã là thành quả đáng tự hào.

Nhưng với con cái, thành công có thể là được làm công việc mình yêu thích, có thu nhập ổn định, thời gian riêng và ít bị ràng buộc bởi trách nhiệm gia đình. Một cơ ngơi có sẵn chưa chắc đã là tương lai mà họ mong muốn.

Mặt khác, thế hệ trẻ ngày nay có nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn. Sau khi học đại học, họ muốn làm đúng chuyên môn, tiếp cận môi trường làm việc hiện đại, có cơ hội thăng tiến và mở rộng các mối quan hệ.

Nếu trở về quê tiếp quản cơ sở gia đình, họ có thể phải bắt đầu lại từ việc học cách kinh doanh, và thích nghi với những mối quan hệ đã được cha mẹ duy trì hàng chục năm. Không phải ai cũng muốn hoặc đủ năng lực để đảm nhận vai trò ấy.

Tóm lại, tôi thấy hoàn toàn không đáng lo ngại về vấn đề con cái không kế nghiệp bố mẹ.

Thứ nhất, nên tôn trọng quyết định của thế hệ sau.

Thứ hai, hoạt động kinh doanh mua bán không phải là một bí quyết gì cao siêu mà sợ thất truyền. Một cơ sở buôn bán nếu bị dẹp đi, thì âu cũng mở cơ hội cho người khác nhảy vào thị trường ở địa phương.

Hoàng Nguyên