'Skinny fat' - hội chứng âm thầm phá hoại sức khỏe dân công sở

Người phụ nữ là nhân viên văn phòng ở Hà Nội, có mức BMI bình thường, trong khoảng 18,5-23. Body Mass Index - chỉ số khối cơ thể dùng để xác định tình trạng một người có bình thường hoặc suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì.

Nhìn bề ngoài, cô cao, gầy, thể trạng tốt. Tuy nhiên, vòng eo và vòng bụng dưới lớn với số đo hơn 90 cm, trong khi chỉ số bình thường khoảng 65-75 cm. Một lần khám sức khỏe của công ty, cô phát hiện một loạt vấn đề sức khỏe, bao gồm máu nhiễm mỡ, tăng đường huyết, tăng acid uric máu. Lan tìm đến bác sĩ dinh dưỡng Phan Thái Tân, huấn luyện viên sức khỏe giảm cân.

Nhân viên làm việc trong một văn phòng ở Mỹ. Ảnh: MPR News

Kết quả đo khối lượng mỡ và cơ bằng dụng cụ chuyên dụng, bác sĩ nhận thấy tỷ lệ mỡ cao gần gấp đôi mức tiêu chuẩn, chỉ số lượng cơ bắp ít, chuyển hóa cơ bản (BMR) chỉ khoảng 1.000 Kcal (trong khi BMR trung bình ở phụ nữ dưới 60 tuổi khoảng 1.400-1.800 Kcal). Bác sĩ nhận định Lan có tỷ lệ mỡ nội tạng cao, lượng cơ bắp ít - dấu hiệu điển hình của chứng skinny fat (gầy - mỡ). Lâu ngày tình trạng này có thể gây ra hội chứng chuyển hóa, gây nhiều mỡ bụng, tăng đường huyết lúc đói, huyết áp tăng, là tiền đề nguy cơ của một số bệnh lý tim mạch, đái tháo đường...

Người phụ nữ cho biết đặc thù công việc khiến cô phải ngồi trước máy tính 8-10 tiếng mỗi ngày. Hết giờ, cô nằm xem điện thoại, ít khi tập thể dục hay đi bộ. Cô thường ăn sáng qua loa bằng bánh ngọt hoặc cà phê, bữa trưa ăn ngay tại bàn, chiều thường gọi trà sữa, đồ ăn vặt. Buổi tối, có hôm Lan bỏ bữa, có hôm lại ăn nhiều. Áp lực công việc kéo dài, ngủ muộn và thiếu vận động khiến cô thường xuyên mệt mỏi, thiếu sức bền, bụng ngày càng tích mỡ dù cân nặng gần như không thay đổi. Tuy nhiên, vì vóc dáng vẫn mảnh mai nên cô không nghĩ những thói quen này ảnh hưởng sức khỏe.

Lan được bác sĩ lên khẩu phần ăn thâm hụt calo, thiết kế kế hoạch vận động toàn diện, bao gồm lối sống năng động đạt 5-7.000 bước một ngày, kết hợp giáo án tập tăng cơ bắp.

Tại sao một cơ thể gầy lại tích mỡ như vậy? PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật ống tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, giải thích rằng ngồi lâu làm giảm năng lượng tiêu hao, trong khi lượng calo nạp vào vẫn giữ nguyên. Phần dư thừa được cơ thể dự trữ dưới dạng mỡ, và mỡ thường tích tụ nhiều nhất ở vùng bụng. Ăn trong lúc làm việc khiến người ta khó nhận ra tín hiệu no, nên dễ ăn quá mức mà không hay biết.

Căng thẳng là một mắt xích khác. Theo ông Tuấn, stress kéo dài làm thay đổi hoạt động của cortisol, một hormone liên quan đến dự trữ mỡ vùng bụng. Giấc ngủ kém cũng làm rối loạn leptin, hormone điều hòa cảm giác no. Kết quả là cơ thể dễ thèm đường và chất béo hơn. Các mối liên hệ này đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu, nhưng phần lớn vẫn là bằng chứng tương quan, chưa đủ để khẳng định quan hệ nhân quả trực tiếp ở từng cá nhân.

Thu Hà, 34 tuổi, kế toán, cao 1,63 mét và nặng 50 kg, cũng có câu chuyện tương tự. Cô tự hào về vóc dáng thon gọn cho đến khi một đợt khám sức khỏe cho thấy các chỉ số chuyển hóa bất thường. Chế độ ăn của cô thiếu rau xanh, ngày bận lại gọi đồ ăn nhanh, ngồi gần như cả ngày và ngủ không đủ giấc vào cuối tháng khi áp lực báo cáo tăng lên.

Mỡ nội tạng là lý do khiến các bác sĩ lo ngại. Khác với mỡ dưới da, loại mỡ này nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh gan, tụy và ruột. Nó hoạt động chuyển hóa mạnh, có thể giải phóng các chất gây viêm và làm giảm độ nhạy của insulin. Khi kháng insulin kéo dài, nguy cơ đái tháo đường type 2 tăng lên. Rối loạn mỡ máu và huyết áp cao có thể thúc đẩy xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Điều đáng sợ là các quá trình này diễn ra âm thầm, ngay cả khi cân nặng vẫn nằm trong ngưỡng bình thường.

Dân văn phòng là nhóm dễ tổn thương vì lối sống ít vận động và ăn uống thất thường. Người hút thuốc hoặc uống nhiều rượu bia cũng đối mặt nguy cơ cao hơn.

Để cải thiện tình trạng gầy nhưng nhiều mỡ, mục tiêu không chỉ là giảm cân mà quan trọng hơn là giảm lượng mỡ dư thừa, đồng thời duy trì và tăng khối lượng cơ xương. Chế độ ăn nên ưu tiên thực phẩm tươi, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein chất lượng như cá, trứng, thịt nạc, sữa và các loại đậu.

Ảnh minh họa: Mia Aesthetics

Song song với dinh dưỡng, cần giảm thời gian ngồi liên tục, chủ động đứng dậy đi lại trong giờ làm việc và tăng vận động hằng ngày. Có thể đặt mục tiêu khoảng 5.000-7.000 bước chân mỗi ngày tùy thể trạng, sau đó tăng dần nếu phù hợp. Đặc biệt, các bài tập kháng lực như nâng tạ, squat, chống đẩy hoặc tập với dây đàn hồi có vai trò quan trọng trong việc kích thích phát triển cơ bắp.

Ngoài ra, kiểm soát căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ cũng là những yếu tố không thể bỏ qua. Ngủ đủ, duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định và có phương pháp giải tỏa áp lực phù hợp giúp điều hòa cảm giác thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát chuyển hóa và tạo điều kiện cho quá trình phục hồi, phát triển cơ bắp.

Lan hiện theo một khẩu phần thâm hụt calo kết hợp tập tăng cơ. Cô đang học cách nhìn cơ thể bằng các chỉ số khác ngoài cân nặng. "Tôi từng nghĩ gầy là khỏe", cô nói. "Giờ tôi biết gầy không đồng nghĩa với cơ thể đang ổn".

Thúy Quỳnh