Hội chứng 'mụ mị đầu óc' sau những đêm trắng cày phim AI

Trên màn hình, tập thứ 42 của một bộ phim ngắn AI kết thúc ở giây thứ 50, đúng khoảnh khắc cô gái nghèo chuẩn bị bộc lộ thân phận đại tiểu thư với gia đình nhà chồng. Mí mắt trĩu nặng vì buồn ngủ, nhưng ngón tay cái của Hoa, 36 tuổi, vẫn vô thức vuốt ngược lên để mở tập kế tiếp. Chị định xem 15 phút giải trí trước khi ngủ, nhưng phiên xem đã kéo dài gần 4 tiếng.

"Cảm giác giống như việc ăn hết món ngọt này lại thèm món tiếp theo. Càng tiếp tục càng khó dừng, nhưng cảm giác thỏa mãn thì chẳng kéo dài", chị Hoa nói.

Khoảng ba tháng nay, từ khi nghiện xem phim AI, người phụ nữ làm nhân viên văn phòng ở Hà Nội luôn trong tình trạng thiếu ngủ, trí nhớ suy giảm, mọi sinh hoạt và công việc bị ảnh hưởng. Tại công ty, một bản kế hoạch công việc dài hai trang chị phải đọc đi đọc lại ba lần mới nắm được ý chính.

"Những công việc đòi hỏi suy nghĩ liên tục bỗng trở thành gánh nặng. Cứ rảnh tay vài phút là tôi lại vô thức sờ vào túi quần tìm điện thoại", chị nói. Điều khiến chị bất an nhất là dù tiêu thụ hàng chục tập phim mỗi đêm, sáng hôm sau chị hầu như không nhớ nổi cốt truyện hay tên nhân vật.

Bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, cũng từng tiếp nhận một cô gái 24 tuổi lướt video khoảng 10 tiếng mỗi ngày, từ 18 giờ hôm trước đến 4 giờ sáng hôm sau. Cô chỉ ngủ khi mắt mờ đi vì kiệt sức. Đặc biệt, khi các bộ phim AI nở rộ tại Việt Nam, cô gái lại bị cuốn vào vòng xoáy này.

Thị trường toàn cầu hiện có hơn 700 ứng dụng phim ngắn (chưa tính hệ sinh thái nội địa Trung Quốc), theo dữ liệu hồi tháng 5 của Sensor Tower. Ảnh: MagicLight AI

Khi đến khám, nữ bệnh nhân có biểu hiện giảm năng lượng, mất hứng thú với mọi việc, đầu óc mụ mị và giảm hiệu quả làm việc. Bác sĩ chẩn đoán cô mắc trầm cảm, đồng thời ghi nhận việc lạm dụng thiết bị số làm trầm trọng thêm tình trạng. Bệnh nhân được điều trị bằng thuốc kết hợp trị liệu tâm lý.

Theo báo cáo của DataReportal, tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, đưa đất nước trở thành một trong những quốc gia có lượng người dùng nền tảng này cao hàng đầu khu vực Đông Nam Á.

Riêng phim ngắn AI, khảo sát của VnExpress với hơn 1.000 độc giả cho thấy 29% thừa nhận thường xuyên bị cuốn vào hình thức giải trí này. Theo nền tảng Adjust, lượt tải ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam quý IV/2025 tăng 271% so với cùng kỳ. Cả năm 2025, người Việt chi 11,5 triệu USD, tương đương hơn 302 tỷ đồng, cho thể loại này. Thời lượng mỗi phiên xem trung bình tăng lên 24,46 phút trong quý I/2026, cao hơn hẳn mức 14,28 phút của khu vực Đông Nam Á.

Vì sao người xem khó dừng lại trước phim AI? Theo bác sĩ Dũng, lý do đầu tiên nằm ở cấu trúc kịch bản được tối ưu hóa bằng trí tuệ nhân tạo. Khác với phim truyền hình truyền thống cần nhiều tập để xây dựng tâm lý, phim ngắn AI nén toàn bộ xung đột vào những clip dài từ một đến hai phút.

Các kịch bản phổ biến như "chủ tịch giả nghèo bị sỉ nhục", "người ở đáy xã hội đổi đời sau một đêm" hay "màn trả thù gia tộc" khai thác trực diện tâm lý muốn chứng kiến sự đảo ngược thế cờ. Mỗi tập phim đều tuân thủ nguyên tắc gài bẫy tình tiết như mở đầu bằng một mâu thuẫn gay gắt, đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm ở giữa clip, và cắt ngang ở giây cuối cùng khi nút thắt sắp được tháo gỡ.

Bà Nguyễn Thị Hương Lan, giảng viên tâm lý Viện đào tạo BHIU, giải thích rằng phim ngắn AI loại bỏ hoàn toàn các đoạn hội thoại chậm hay khoảng lặng. "Người xem không cần suy nghĩ sâu hay chờ đợi lâu để có cảm giác thích thú. Nút thắt này vừa hé lộ thì tình huống giật gân khác đã lập tức mở ra, tước đi khoảng thời gian để não bộ kịp đưa ra quyết định dừng lại", bà Lan nói.

Dưới góc độ thần kinh học, việc lướt liên tục các video này kích hoạt mạnh mẽ hệ thống tưởng thưởng của não. Bác sĩ Dũng phân tích mỗi khi người xem thấy một kẻ phản diện bị trừng phạt hoặc một nút thắt được giải tỏa, não sẽ tiết ra dopamine. Chất dẫn truyền thần kinh này không chỉ tạo cảm giác dễ chịu tức thì mà còn củng cố hành vi tìm kiếm phần thưởng tiếp theo.

"Khi kích thích lặp lại dồn dập, não bộ bị cuốn vào một vòng lặp: tò mò – kích thích – thỏa mãn ngắn ngủi – tiếp tục thèm muốn. Lâu dần, hành vi mở điện thoại xem video trở thành một phản xạ tự động mỗi khi người dùng cảm thấy buồn chán hoặc căng thẳng", bác sĩ Dũng chỉ ra.

Tuy nhiên, nguồn năng lượng cảm xúc này giống như thức ăn nhiều đường nhưng nghèo dinh dưỡng. Người xem tiêu thụ lượng lớn hình ảnh và âm thanh trong nhiều giờ, nhưng hầu như không ghi nhớ hay đọng lại giá trị nhận thức nào khi tắt màn hình.

Sức hút này còn được tiếp sức bởi thuật toán phân phối tự động. Các nền tảng liên tục ghi nhận thời gian dừng mắt, tỷ lệ xem hết clip để lập tức gợi ý tập tiếp theo mà không cần thao tác bấm chọn.

Trước lo ngại về tình trạng người dùng dán mắt vào màn hình thâu đêm, đại diện các nền tảng video ngắn cho biết họ đã tích hợp nhiều công cụ hỗ trợ người dùng tự quản lý thời gian, như tính năng nhắc nhở đi ngủ, đặt giới hạn thời gian sử dụng mỗi ngày và chế độ màn hình nghỉ. Tuy nhiên, tính năng này thường yêu cầu người dùng phải chủ động kích hoạt và dễ dàng bị bỏ qua chỉ bằng một nút bấm gia hạn.

Ẩn sau cơn sốt phim ngắn, nhiều người dùng mạng phản ánh bản thân cảm thấy đầu óc trở nên mụ mẫm, tư duy chậm chạp sau khi xem phim liên tục. Bác sĩ Diêm Lâm (Bệnh viện Nhân dân số 8 Trịnh Châu, Trung Quốc) giải thích việc xem liên tục các bộ phim ngắn có tình tiết giật gân khiến não bộ bị kích thích tiết ra quá mức dopamine, dẫn đến tình trạng cạn kiệt dự trữ và làm giảm độ nhạy của các thụ thể thần kinh. Cơ chế tự vệ này gây ra hiện tượng "sương mù não", khiến tư duy người xem trở nên chậm chạp, suy giảm trí nhớ và kém tập trung.

Đồng thời, những kịch bản cực đoan đẩy hệ thần kinh giao cảm vào trạng thái quá tải, giải phóng liên tục hormone căng thẳng gây mất ngủ và đè nặng lên hệ tim mạch. Hậu quả lâu dài là ngưỡng khoái cảm bị đẩy lên quá cao, khiến khán giả chai sạn cảm xúc và mất đi khả năng tận hưởng niềm vui từ những điều bình dị trong đời thực.

Các bác sĩ khuyến cáo người xem chủ động đặt giới hạn thời gian và thời điểm xem. Nên tắt chế độ tự động phát để phá vỡ vòng lặp, tránh xem phim trong vòng một giờ trước khi ngủ, và không mở ứng dụng như một phản xạ mỗi khi buồn chán.

Thay thế bằng những hoạt động đòi hỏi tập trung bền vững như đọc sách, vận động và trò chuyện trực tiếp, nhằm "tập luyện lại" khả năng chú ý cho vỏ não trước trán. Nếu thói quen này gây mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và các mối quan hệ, người xem nên tìm đến chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Thúy Quỳnh