Hàng loạt sáng kiến cộng đồng tại 'Sinh viên Thế hệ mới 2026'

Những sáng kiến gây chú ý tại vòng Tuyển quân

Từ bã cà phê tạo điện đến robot diệt cỏ bằng laser, các nhóm sinh viên mang đến nhiều ý tưởng và đối diện những câu hỏi khó từ giám khảo.

Bã cà phê thường bị bỏ đi sau khi pha chế nhưng một nhóm sinh viên tìm cách biến phụ phẩm này thành học liệu khoa học. Một nhóm khác phát triển robot dùng laser để diệt cỏ, với mong muốn giảm sử dụng hóa chất trong nông nghiệp. Đây là hai trong số những sáng kiến xuất hiện tại vòng Tuyển quân Sinh viên Thế hệ mới 2026.

Tập đặc biệt của chương trình nhìn lại hành trình tuyển chọn tại ba miền. Các nhóm sinh viên trình bày những vấn đề mình muốn giải quyết, giới thiệu sản phẩm hoặc mô hình đề xuất và trả lời chất vấn của hội đồng giám khảo. Bên cạnh ý nghĩa cộng đồng, các đội phải làm rõ tính khả thi, nguồn lực triển khai và khả năng duy trì dự án.

Đội thi trường Quốc Tế, Đại học Quốc gia Hà Nội với dự án "Coffee Energy". Ảnh: Ban tổ chức

Biến những vấn đề quen thuộc thành ý tưởng

Tại vòng Tuyển quân miền Bắc, nhóm Coffee Energy giới thiệu bộ học liệu STEM sử dụng bã cà phê để tạo điện. Sản phẩm giúp học sinh tìm hiểu về năng lượng, đồng thời khuyến khích tận dụng phụ phẩm thay vì thải bỏ.

Các thành viên cho biết đã thử nghiệm bộ học liệu và giới thiệu tại trường học. Từ kết quả ban đầu, nhóm muốn tiếp tục nghiên cứu pin hữu cơ từ bã cà phê, mở rộng ứng dụng của nguyên liệu này.

Hội đồng giám khảo đánh giá hướng nghiên cứu có tiềm năng nhưng lưu ý khoảng cách giữa một bộ học liệu và sản phẩm pin có thể ứng dụng thực tế. Để theo đuổi mục tiêu mới, nhóm cần làm rõ năng lực nghiên cứu, nguồn lực và vai trò của những đơn vị hỗ trợ.

Nếu Coffee Energy tìm giải pháp từ một loại phụ phẩm, nhóm Học viện Phụ nữ Việt Nam lại bắt đầu từ những khó khăn của thanh thiếu niên vùng cao.

Với dự án Mầm xanh vùng núi, các sinh viên muốn hỗ trợ tâm lý, giáo dục giới tính và hướng nghiệp cho người trẻ. Theo nhóm, định kiến giới, áp lực kết hôn sớm và trách nhiệm kinh tế gia đình có thể khiến nhiều em thu hẹp lựa chọn học tập, nghề nghiệp.

"Chúng em không mong muốn làm thay cộng đồng, mà muốn trao cho cộng đồng công cụ để thay đổi chính tương lai của họ", đại diện nhóm chia sẻ.

Tuy nhiên, giám khảo đặt câu hỏi về điểm khác biệt giữa Mầm xanh vùng núi với các chương trình giáo dục cộng đồng đã triển khai. Nhóm cho rằng lợi thế nằm ở sự gắn bó với địa phương và khả năng tiếp cận người dân, song vẫn cần xây dựng phương án tổ chức, duy trì hoạt động cụ thể.

Hai dự án giải quyết những vấn đề khác nhau nhưng cùng cho thấy thách thức của các nhóm sinh viên: phát hiện một nhu cầu thực tế mới chỉ là bước đầu. Các đội còn phải chứng minh giải pháp của mình có thể tạo ra thay đổi.

Ban giám khảo cuộc thi Sinh viên Thế hệ mới 2026 tại vòng Tuyển quân khu vực miền Nam. Ảnh: Ban tổ chức

Những câu hỏi khó về tính khả thi

Tại vòng Tuyển quân miền Nam, hội đồng giám khảo tập trung chất vấn các nhóm về hiệu quả sử dụng và giới hạn của sản phẩm.

Một nhóm xây dựng website hỗ trợ sinh viên mới nhập học tìm phòng trọ, việc làm và nhận diện nguy cơ lừa đảo. Nhóm kỳ vọng nền tảng giúp người dùng tránh những công việc thiếu an toàn, nhưng giám khảo đặt câu hỏi về căn cứ xác minh thông tin.

Theo hội đồng, giấy tờ và website của doanh nghiệp đều có nguy cơ bị làm giả. Nếu không có cơ chế kiểm chứng đáng tin cậy, nền tảng khó bảo đảm một công việc hoàn toàn an toàn.

"Em chỉ cung cấp thông tin và kỹ năng để các bạn nhận biết được liệu nó có an toàn hay không", một giám khảo góp ý.

Nhận xét này hướng nhóm đến việc xác định lại vai trò của sản phẩm: cung cấp kiến thức và dấu hiệu cảnh báo để sinh viên tự đánh giá rủi ro, thay vì đưa ra cam kết vượt quá khả năng kiểm chứng.

Vấn đề độ tin cậy cũng xuất hiện ở dự án phát triển công cụ AI nhận diện hình ảnh do AI tạo ra. Giám khảo yêu cầu nhóm giải thích về sai số của hệ thống, nhất là khi công nghệ tạo ảnh ngày càng phát triển.

Đại diện nhóm thừa nhận công cụ không thể bảo đảm độ chính xác tuyệt đối. Vì vậy, sản phẩm chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ người dùng kiểm tra thông tin, không thay thế hoàn toàn việc xác minh từ các nguồn khác.

Trong khi hai dự án công nghệ phải làm rõ giới hạn của sản phẩm, một nhóm khác đối diện bài toán duy trì hoạt động.

Nhóm đề xuất thu gom bao bì từ hoạt động mua sắm trực tuyến trong ký túc xá, chuyển đến đơn vị tái chế và sử dụng nguồn thu cho các hoạt động cộng đồng. Mô hình hướng đến giảm rác thải, đồng thời khuyến khích sinh viên tham gia bảo vệ môi trường.

Đội thi trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP HCM với dự án "RE-LOG - Mô hình Logistics ngược thu gom và kết nối tái chế bao bì trong sinh viên". Ảnh: Ban tổ chức

Tuy nhiên, phương án vận hành của nhóm phụ thuộc nhiều vào tình nguyện viên. Giám khảo đặt câu hỏi ai sẽ thu gom, phân loại, vận chuyển rác và nguồn kinh phí nào bảo đảm hoạt động khi số lượng tình nguyện viên thay đổi.

"Bất kỳ một dự án, dù nhỏ hay to, em phải tính đến sự bền vững của nó", giám khảo nhấn mạnh.

Câu hỏi về khả năng ứng dụng tiếp tục xuất hiện với nhóm nghiên cứu vật liệu chống sốc từ bẹ ngô và bã mía. Hội đồng yêu cầu các thành viên giải thích cách xử lý lượng đường còn sót lại trong nguyên liệu, bởi yếu tố này có thể ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng bảo quản sản phẩm.

Qua những phần chất vấn, giám khảo không chỉ xem xét ý tưởng có mới hay không mà còn yêu cầu các nhóm xác định rõ người sử dụng, giới hạn công nghệ và chi phí vận hành.

Từ ý tưởng đến sản phẩm có thể ứng dụng

Tại vòng Tuyển quân miền Trung, nhiều sinh viên lựa chọn giải quyết các vấn đề trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Một nhóm phát triển robot diệt cỏ bằng laser, hướng đến giảm sử dụng thuốc diệt cỏ trong canh tác. Thiết bị kết hợp camera và AI để nhận diện cỏ dại, phân biệt với cây trồng trước khi điều khiển tia laser xử lý.

Đội thi trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng với dự án "ECOSTRIKER - Công nghệ diệt cỏ dại chính xác, không hóa chất cho nông nghiệp sạch". Ảnh: Ban tổ chức

Giám khảo quan tâm đến độ chính xác của hệ thống khi hoạt động ngoài đồng ruộng. Nếu nhận diện sai, robot có thể làm hỏng cây trồng. Hội đồng cũng yêu cầu nhóm tính toán giá thành thiết bị và khả năng vận hành trên nhiều địa hình, bởi đây là những yếu tố quyết định người nông dân có thể sử dụng sản phẩm hay không.

Một nhóm khác nghiên cứu vật liệu sinh học từ rong biển và cỏ vetiver để thay thế một phần sản phẩm nhựa. Dù hướng đi phù hợp với mục tiêu giảm rác thải, nhóm vẫn phải trả lời những câu hỏi về độ bền, khả năng chống mốc và điều kiện thương mại hóa.

Những phần thi cho thấy sinh viên không thiếu ý tưởng ứng dụng khoa học vào đời sống. Tuy nhiên, để sản phẩm đến được với người dùng, các nhóm cần tiếp tục thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và tính toán chi phí.

Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt vòng Tuyển quân ba miền. Hội đồng giám khảo ghi nhận sự đầu tư của các đội, trong đó có những dự án đã phát triển mẫu thử hoặc bước đầu triển khai tại cộng đồng. Song các nhóm vẫn phải chứng minh khả năng giải quyết vấn đề bằng kết quả cụ thể, thay vì chỉ dừng ở mục tiêu và kỳ vọng.

Sau quá trình tuyển chọn, 8 đội giành quyền bước vào vòng Sân khấu hóa và Phản biện dự án.

Bốn đại diện miền Bắc gồm trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải với "AquaGuard AioT", trường Đại học Hàng hải Việt Nam với "SPEI Community", trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội với "EcoSafePin" và trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội với "Nối Vị".

Miền Nam có ba đại diện: trường Đại học Nguyễn Tất Thành với "Logitop", trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM với "VieGrand AI Plus" và trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP HCM với "Giữ một nghề dệt nên tương lai".

Đại diện miền Trung là trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng với "SignSound AI".

Ở vòng thi tiếp theo, tám đội sẽ tiếp tục bảo vệ giải pháp trước hội đồng giám khảo. Những yêu cầu về tính khả thi, tác động cộng đồng và khả năng duy trì dự án sẽ là thử thách để các sinh viên hoàn thiện sáng kiến của mình.

Với chủ đề "Quê mình có việc, Gen Z Việt có cách", Sinh viên Thế hệ mới 2026 khuyến khích người trẻ vận dụng kiến thức, kỹ năng và tinh thần sáng tạo để giải quyết những vấn đề thực tế.

Vòng Sân khấu hóa và Phản biện dự án trong các tập tiếp theo của Sinh viên Thế hệ mới 2026, phát sóng lúc 21h30 thứ Bảy hàng tuần trên VTV3. Herbalife Việt Nam đồng hành cùng chương trình với vai trò nhà tài trợ và đơn vị đồng kiến tạo nội dung.

Mai Thương