Văn bia phố Hiến là di sản tư liệu châu Á - Thái Bình Dương

Chiều 5/11, tại Jakarta (Indonesia), Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) đã thông qua việc ghi danh hai hồ sơ văn bia phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình vào danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo MOWCAP, hai di sản của Việt Nam đáp ứng tiêu chí về tính xác thực, toàn vẹn, độc bản, có tầm quan trọng và ý nghĩa khu vực, có kế hoạch bảo quản, quản lý và tiếp cận khả thi.

Cụ thể, văn bia phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm (niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX), nằm tại di tích quốc gia đặc biệt phố Hiến. MOWCAP đánh giá đây là di sản tư liệu mang tính toàn vẹn và xác thực, đã được cộng đồng gìn giữ nguyên trạng qua nhiều thế kỷ và "là ký ức sống động" về một thời kỳ lịch sử của phố Hiến, thương cảng quốc tế tiêu biểu ở châu Á thời bấy giờ.

Phố Hiến hình thành và phát triển từ thế kỷ XVI, đạt đến thời kỳ cực thịnh trong thế kỷ XVII, trở thành một trong những trung tâm văn hóa - thương mại lớn ở Việt Nam. Đây là trung tâm giao thương của khu vực Đông Nam Á và Đông Á, gắn với sự xuất hiện của các phường thị qua các giai đoạn lịch sử. Nơi đây thu hút nhiều thương nhân nước ngoài như người Hoa, Nhật và từ nửa cuối thế kỷ XVII, có sự hiện diện của người Hà Lan, Bồ Đào Nha, Anh.

Văn bia tại Phố Hiến, Hưng Yên. Ảnh: Báo Hưng Yên

Ngoài phản ánh quá trình phát triển đô thị và thương mại, văn bia phố Hiến còn phản ánh quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa; sự phát triển hòa hợp và giao thoa tôn giáo, tín ngưỡng trong đời sống văn hóa, xã hội của các cộng đồng cư dân người Việt và người nước ngoài. Nơi đây biểu thị tinh thần và truyền thống hiếu học của người Hưng Yên, thể hiện qua 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng. Đây là nguồn cứ liệu cho các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế khi đề cập đến ngoại giao văn hóa kinh tế và giao lưu hàng hải khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng như thương cảng phố Hiến.

Ma nhai trên núi Non Nước được khắc trực tiếp trên vách đá bằng các văn tự chữ Hán, Nôm và Quốc ngữ tại di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước, Ninh Bình. Hiện nơi đây còn 43 bản văn khắc, nội dung đa dạng, hình thức độc đáo, độc bản, gồm nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ do vua, quan, danh nhân, nhà văn hóa, nhà thơ lưu đề. Văn tự được nghệ nhân khắc trên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống của người Việt.

MOWCAP đánh giá di sản tư liệu này cho biết về lịch sử đấu tranh dựng nước, giữ nước của Việt Nam; sự giao lưu, tiếp biến văn hóa ở Đông Á qua hiện tượng Tam giáo đồng nguyên, giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo; lịch sử văn học Việt Nam trung đại trong dòng chảy của văn học chữ Hán ở Đông Á. Nội dung một số ma nhai cho thấy sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động xã hội, tôn giáo, thể hiện sự bình đẳng giới phần nào được thực hiện tại Việt Nam thời trung đại.

Đến nay, Việt Nam có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, trong đó 4 di sản tư liệu trong danh mục thế giới và 9 di sản trong danh mục châu Á - Thái Bình Dương. Nghị quyết của Bộ Chính trị hồi tháng 1 đặt mục tiêu đến năm 2030 có thêm 5 di sản văn hóa; đến 2045 có 10 di sản được UNESCO công nhận, ghi danh.

Nguyên Phong