'Khoảng trống' thúc đẩy sáng kiến y tế cho lao động nữ

'Khoảng trống' thúc đẩy sáng kiến y tế cho lao động nữ

• Đời sống
• Nhịp sống

Chị đã tính toán kỹ: tháng này làm ca ngày, cộng thêm hai tiếng tăng ca, tan việc thì đã hết giờ hành chính, chỉ còn cách khám dịch vụ. Sang tháng, có lịch làm ca đêm, ban ngày được nghỉ, lúc đó mới đi khám để còn hưởng bảo hiểm y tế. "Còn hơn tuần nữa là sang tháng mới, tôi cố chờ", chị chia sẻ.

Cũng giống như chị Hoa, chị Nguyễn Hằng, công nhân tại khu công nghiệp Amata (Đồng Nai), thường trì hoãn khám bệnh. Nếu cơ thể bất ổn, chị ra tiệm thuốc Tây gần nhà, kể triệu chứng rồi mua vài loại thuốc không kê đơn. "Không muốn mất ngày công, ngại đi khám vì bệnh viện ở xa, đi viện chắc chắn sẽ tốn nhiều tiền hơn tự ra nhà thuốc, chưa kể còn nhiều việc nhà cần lo toan", một loạt lý do được nêu.

Lựa chọn của hai người phụ nữ ấy cũng là thói quen chung của nhiều nữ lao động di cư. Họ không thờ ơ với sức khỏe, mà đang xoay xở trong một quỹ thời gian và tiền bạc quá hẹp, nơi sức khỏe của bản thân luôn bị xếp sau ca làm, sau các khoản đóng tiền trọ, tiền gửi về quê và sau việc nhà.

Theo số liệu Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), cả nước có khoảng 2,2 triệu phụ nữ di cư - nhiều hơn so với 1,7 triệu nam giới di cư, và phần lớn ở độ tuổi 20-34.

Một nghiên cứu trước đây của IOM tại Việt Nam cho thấy chỉ 35% lao động nữ từng sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục trong thời gian làm việc ở các khu công nghiệp. Rào cản phổ biến nhất là giờ làm việc của cơ sở y tế không thuận tiện (theo 25,5% số người được hỏi). Tiếp đến là khoảng cách di chuyển (8%), chi phí dịch vụ cao (5,2%), cùng nỗi lo về sự kỳ thị, bảo mật thông tin cá nhân và chất lượng dịch vụ (3,06%).

Phía sau là gánh nặng việc nhà. Ngoài ca làm kéo dài, mỗi ngày, lao động nữ dành trung bình 2,3 giờ cho việc nhà và trách nhiệm chăm sóc không được trả công, gấp khoảng 1,8 lần nam giới. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2024 cho biết khoảng 75% các bà mẹ được khảo sát không thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ vừa có chất lượng, vừa phù hợp khả năng chi trả.

Thiếu thời gian cho bản thân kéo theo loạt hệ quả: nhu cầu y tế không được đáp ứng vì việc phòng bệnh bị hoãn lại; thu nhập giảm vì phải cắt giờ làm có trả công; mệt mỏi kéo dài vì ít được nghỉ ngơi; và tiếng nói của phụ nữ yếu đi vì họ hiếm khi tham gia các khóa đào tạo hay quá trình ra quyết định tại nơi làm việc. Hạn chế trong tiếp cận y tế vì thế chỉ là biểu hiện rõ nhất của một vòng luẩn quẩn rộng hơn.

Để tháo gỡ vòng luẩn quẩn ấy của các lao động nữ, công ty Kao Việt Nam khởi xướng dự án "Tăng cường chăm sóc y tế" (Care within Reach), dự kiến kéo dài 36 tháng, từ tháng 1/2027 đến tháng 12/2029.

Không tổ chức vài đợt khám rồi dừng, dự án hướng tới một mô hình có thể nhân rộng tại các khu công nghiệp trên cả nước. Những người triển khai dự án nhấn mạnh đây không phải hoạt động trách nhiệm xã hội đơn lẻ, mà gắn với tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) của doanh nghiệp.

Mô hình gồm 4 bước, ghép thành chữ CARE. Đầu tiên là kết nối (connect) - người lao động được giới thiệu các kênh thông tin và cơ sở y tế đáng tin cậy về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục.

Tiếp theo là tiếp cận (access). Lao động nữ được dùng dịch vụ một cách bảo mật, không bị kỳ thị và không mất thời gian làm việc. Đồng thời dự án khuyến khích doanh nghiệp tạo điều kiện cho chăm sóc sức khỏe bằng cách linh hoạt giờ làm và chế độ nghỉ cho bà mẹ có con nhỏ.

Bước thứ ba là đáp ứng (respond). Dự án đề xuất các quy định tại nơi làm việc được điều chỉnh dựa trên phản hồi của chính người lao động, để họ có thêm thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân.

Bước cuối cùng là lồng ghép (embed). Kết quả dự án trở thành thực hành thường quy của doanh nghiệp, để người sử dụng lao động tiếp tục làm chủ các hỗ trợ này sau khi dự án kết thúc.

Dự án đặt mục tiêu tiếp cận trực tiếp 3.000 lao động nữ ngay tại các khu công nghiệp, trong đó 500 đến 1.000 người được tư vấn chuyên sâu theo nhóm. Khoảng 5.000 thành viên gia đình, đồng nghiệp và người sử dụng lao động hưởng lợi gián tiếp, vì thay đổi sẽ khó bền vững nếu chỉ riêng người phụ nữ được cung cấp thông tin. Các chiến dịch truyền thông số dự kiến tiếp cận khoảng 50.000 người trên toàn quốc.

Bên cạnh khởi xướng, Kao cũng là nhà tài trợ, đối tác chiến lược, đơn vị đồng thiết kế của dự án. Kao còn chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời cung cấp các thương hiệu và sản phẩm phù hợp, kết nối các nhà máy trong mạng lưới doanh nghiệp. IOM và Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) chủ trì thiết kế dự án, đối thoại với doanh nghiệp và chính quyền, điều phối các đơn vị y tế và triển khai truyền thông. Cùng tham gia còn có các cơ quan thuộc Bộ Y tế, Sở Y tế các tỉnh, Nhóm Kỹ thuật sức khỏe người di cư, các hiệp hội thương mại và ban quản lý khu công nghiệp.

Theo ông Shintaro Yasue, Tổng giám đốc Kao Việt Nam, khi tìm cách phát huy thế mạnh của Kao để đóng góp cho xã hội Việt Nam, công ty nhận thấy "đóng góp cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống của phụ nữ đang đi làm" là hướng đi phù hợp. Đơn vị hiện có nhà máy tại các khu công nghiệp và những nữ lao động của công ty sẽ là những người đầu tiên được hưởng lợi từ dự án.

Điều khiến ông và đội ngũ suy nghĩ nhiều là những rào cản không nhìn thấy. Bên cạnh thời gian và khoảng cách, nhiều phụ nữ còn e ngại sự đánh giá của người xung quanh và lo cho quyền riêng tư. Vì vậy, theo ông, nâng cao nhận thức ngay tại nơi làm việc, và rộng hơn là thay đổi nhận thức của xã hội, quan trọng không kém việc mở thêm cơ sở khám chữa bệnh.

Khi triển khai Care within Reach tại Việt Nam, Kao có sẵn những kinh nghiệm từng thực hiện tại Nhật Bản. Tại đó, chương trình "Laurier tại nơi làm việc" khởi đầu từ một khảo sát nội bộ, khi nhiều nhân viên cho biết từng lúng túng vì không có băng vệ sinh lúc kỳ kinh bất ngờ đến. Công ty đã trang bị sản phẩm ngay tại nơi làm việc, giúp chị em gỡ bớt một nỗi lo thường trực, tạo hình mẫu cho nhiều doanh nghiệp Nhật áp dụng theo. Ông Yasue cho rằng Care within Reach cũng theo cách tiếp cận đó: giảm bớt mối lo để phụ nữ yên tâm làm việc và phát huy vai trò nhiều hơn. Dự án sẽ bắt đầu từ việc nắm bắt thực trạng tại chính các nhà máy của Kao.

Với ông, hoạt động vì cộng đồng không phải phần phụ của kinh doanh. Sự tăng trưởng của một doanh nghiệp chỉ có thể đạt được nhờ sự ủng hộ của người tiêu dùng và của xã hội nơi doanh nghiệp hoạt động. "Chúng tôi hy vọng có thể đóng góp để người dân Việt Nam cảm thấy rằng: ‘Thật tốt khi có Kao tại Việt Nam’", ông Shintaro Yasue nói.

Dự án "Tăng cường chăm sóc y tế" cũng đánh dấu 30 năm doanh nghiệp hiện diện tại Việt Nam. Hành trình phát triển của doanh nghiệp gắn với nhiều hoạt động vì cộng đồng, nhất là về sức khỏe phụ nữ và thế hệ trẻ.

Bền bỉ nhất là Lojiem, chương trình của nhãn hàng Laurier khởi đầu năm 2007. Phối hợp cùng các bác sĩ Bệnh viện Hùng Vương, các trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe tại Hà Nội và TP HCM, chương trình tư vấn tâm lý và sức khỏe sinh sản tuổi dậy thì cho nữ sinh 12-14 tuổi tại các trường THCS. Tên gọi Lo-ji-em mang nghĩa "không còn lo lắng". Trong 10 năm triển khai, chương trình đã tiếp cận hơn 380.000 nữ sinh tại các trường THCS và vẫn đang được duy trì.

Ở lĩnh vực vệ sinh, Kao hợp tác với UNICEF thực hiện dự án dài hạn nâng cao nhận thức vệ sinh tại các vùng nghèo của An Giang và Điện Biên, lấy trẻ em làm cầu nối đưa kiến thức về gia đình và cộng đồng. Hàng năm, công ty còn thăm hỏi, tặng quà trẻ em tại Trung tâm Nuôi dưỡng trẻ mồ côi và khuyết tật tỉnh Đồng Nai, tham gia hiến máu nhân đạo.

Trong đại dịch Covid-19, Kao Việt Nam trao tặng sản phẩm trị giá 1,4 tỷ đồng cho người dân khó khăn tại Sóc Trăng, An Giang, Hậu Giang và đội ngũ y bác sĩ tuyến đầu.

Gần đây nhất là chiến dịch "Hành trình xanh - nụ cười hồng" năm 2025 của Laurier, phối hợp cùng Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam và Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Chương trình tổ chức khám sức khỏe sinh sản, phụ khoa lưu động, tặng sản phẩm Laurier và thuốc miễn phí theo tư vấn của y bác sĩ cho các chị em vùng sâu vùng xa tỉnh Cao Bằng.

Theo Kao Việt Nam, khoảng cách tiếp cận y tế có nhiều hình dạng, từ Cao Bằng - nơi người phụ nữ cách xa cơ sở y tế vì núi non, đến Đồng Nai hay TP HCM - nơi họ cách xa vì ca làm và giờ tăng ca. Dù với hình thức nào, những điều ấy đều có thể thu hẹp khi người tiêu dùng, đối tác y tế, doanh nghiệp và các tổ chức phát triển cùng chung tay.

Care within Reach với thông điệp sức khỏe của lao động nữ không chỉ là việc riêng của họ, mà gắn với lịch làm việc, chính sách doanh nghiệp, sự thấu hiểu của gia đình và đồng nghiệp. Nếu mô hình thành công, những người như chị Hoa sẽ không phải tính xem tháng này hay tháng sau mới "được phép" đau, và những người như chị Hằng sẽ có thêm một lựa chọn đáng tin cậy ngoài quầy thuốc đầu ngõ.

Nội dung: Kim Anh - Thiết kế: Ngân Hà - Ảnh: Kao Việt Nam