Elon Musk có thể mất gói thù lao 1.000 tỷ USD

Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của SpaceX tháng trước, CEO Elon Musk cho biết hội đồng quản trị của SpaceX và Tesla đã lập các ủy ban đặc biệt để thảo luận về khả năng sáp nhập. Đây là điều đã được thị trường đồn đoán từ lâu, đặc biệt sau khi SpaceX làm IPO và Tesla ra mắt chiếc Roadster ứng dụng động cơ đẩy khí lạnh.

Tuy nhiên, Reuters và nhiều chuyên gia về quản trị doanh nghiệp cho rằng nếu sáp nhập, Musk có thể chỉ nhận được một phần nhỏ trong gói thù lao 1.000 tỷ USD mà Tesla công bố năm ngoái. HĐQT SpaceX cũng có thể tái cấu trúc chính sách thu nhập của Musk nếu thương vụ với Tesla diễn ra.

Gói thù lao trị giá 1.000 tỷ USD mà cổ đông Tesla phê duyệt cho Musk yêu cầu ông đạt một loạt mục tiêu về vốn hóa thị trường và hoạt động kinh doanh để nhận thêm cổ phiếu, từ đó tăng quyền biểu quyết tại đây. Còn tại SpaceX, trước khi làm IPO, HĐQT công ty này cũng cấp cho Musk các khoản thưởng cổ phiếu gắn với mục tiêu tăng vốn hóa, đưa 1 triệu người lên sao Hỏa và xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ trong không gian.

Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu gói thu nhập của Musk tại SpaceX, giới chuyên gia cho biết điều đáng chú ý là ông đã có ngay toàn bộ quyền biểu quyết gắn với số cổ phiếu trên. Nhờ vậy, ông hiện nắm 85% quyền biểu quyết tại Space mà chưa cần đạt bất kỳ mục tiêu nào. Musk vốn đã sở hữu cổ phần lớn tại đây từ trước đó.

Matthew Bloomfield - Phó giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho biết kế hoạch đãi ngộ của SpaceX, được soạn ngay sát đợt IPO, là "một chiêu marketing đơn thuần".

"Họ đưa vào đó một loạt mục tiêu tham vọng, thế là nhiều người sẽ nói 'Nhìn xem Elon Musk đặt cược vào bản thân lớn đến mức nào'", Bloomfield nói. Trong khi đó thực tế, kế hoạch chủ yếu nhằm "khuấy động sự hào hứng của mọi người".

Ở Tesla, câu chuyện lại ngược lại. Musk chỉ có thể tăng quyền kiểm soát nếu đạt các mục tiêu về kết quả kinh doanh và vốn hóa thị trường.

Musk đến nay vẫn chưa đạt mục tiêu nào trong gói trên. Và kể cả khi hoàn thành hết, ông cũng chỉ nắm khoảng 29% quyền biểu quyết tại Tesla. Tăng quyền lực ở hãng xe điện là điều ông mong muốn lâu nay. Hồi đầu năm 2024, tỷ phú từng tuyên bố "không thể thoải mái dẫn dắt Tesla trở thành công ty dẫn đầu về AI và robot mà không có 25% quyền biểu quyết".

Khi HĐQT Tesla vận động các nhà đầu tư ủng hộ kế hoạch năm ngoái, chính Musk cũng nói rằng mục tiêu của ông là có thêm quyền kiểm soát, đồng thời nhấn mạnh những rủi ro khi chế tạo robot tích hợp AI. "Điều tôi lo nhất là liệu sau khi xây dựng đội quân robot khổng lồ này, đến một lúc nào đó mình có thể bị gạt ra hay không?", Musk nói trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của Tesla vào tháng 10/2025.

Vì thế, sáp nhập chính là đường tắt để Musk có được quyền kiểm soát đó, dù nó có thể khiến ông mất gói thù lao khổng lồ.

Các nhà phân tích của Barclays ước tính với quy mô hiện tại của hai công ty, nếu SpaceX mua lại Tesla, Musk sẽ sở hữu khoảng 37% công ty mới nhưng nắm 56% quyền biểu quyết. Đó là vì lượng lớn cổ phiếu SpaceX của Musk thuộc loại đặc biệt có quyền biểu quyết gấp 10 lần bình thường. Tesla không có loại cổ phiếu này.

Elon Musk tại một sự kiện ở Washington, Mỹ ngày 8/10. Ảnh: AFP

Các gói thù lao của Musk tại SpaceX và Tesla cũng đề cập đến trường hợp sáp nhập.

Với Tesla, điều khoản khá rõ ràng. Khi xảy ra sự kiện "thay đổi quyền kiểm soát", ví dụ hãng xe điện được SpaceX mua lại, Musk có thể nhận thưởng bằng cổ phiếu nếu đạt các mục tiêu về vốn hóa và không cần đáp ứng thêm mục tiêu về kinh doanh.

Vốn hóa hiện tại của Tesla vào khoảng 1.600 tỷ USD. Con số này cần đạt 2.000 tỷ USD thì Musk mới bắt đầu được thưởng cổ phiếu. Giới phân tích ước tính ông được nhận số cổ phiếu trị giá 20 tỷ USD ở mức vốn hóa này.

Kế hoạch của SpaceX quy định ít rõ ràng hơn. Dù vậy, giới chuyên gia cho biết HĐQT có thể điều chỉnh đáng kể chính sách cho Musk nếu có một thương vụ xảy ra. Mục tiêu ông cần đạt tại đây gồm tăng vốn hóa, đưa 1 triệu người lên sao Hỏa định cư và xây các trung tâm dữ liệu có công suất tính toán 100 TW mỗi năm trong không gian.

Musk đã có quyền biểu quyết tại SpaceX, nhưng chỉ có thể hưởng lợi ích kinh tế từ cổ phiếu nếu đạt các mục tiêu đó. Theo công ty nghiên cứu Equilar, nếu SpaceX đạt mục tiêu vốn hóa cao nhất, số cổ phiếu trong gói thù lao của Musk có giá 719 tỷ USD.

Kevin Murphy - Giáo sư tài chính tại Trường Kinh doanh Marshall thuộc Đại học Nam California cho rằng HĐQT SpaceX và Musk nhiều khả năng sẽ giữ lại tất cả gói thù lao. Họ có thể chỉ cần nâng các mục tiêu về vốn hóa và lợi nhuận, đồng thời điều chỉnh các khoản thưởng bằng cổ phiếu cho phù hợp với quy mô của công ty sau sáp nhập. SpaceX đã làm điều tương tự hồi đầu năm nay khi mua lại xAI và tiếp nhận gói thu nhập của Musk tại startup trí tuệ nhân tạo này.

Giới phân tích cho rằng do Musk đã sở hữu gần một nửa SpaceX, quyền kiểm soát hiện quan trọng hơn việc liệu ông có đưa được 1 triệu người lên sao Hỏa và nhận thêm cổ phiếu hay không. Murphy đánh giá những mục tiêu như lập khu định cư trên sao Hỏa là "khá viển vông", nhưng cho rằng Elon Musk có thể cũng không thích những khoản thưởng quá dễ dàng.

"Musk thuộc kiểu người hoặc là có tất cả, hoặc chẳng cần gì. Ông ấy không muốn vài cái bánh quy, mà muốn cả túi", Murphy nói.

Hà Thu (theo Reuters)