Những quyết sách của ông Trump góp phần khiến đảng Cộng hòa thảm bại

Cử tri Mỹ ngày 3/11 bỏ phiếu bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng 1/3 trong tổng số ghế tại Thượng viện. Quá trình xác định bên chiến thắng ban đầu được dự báo kéo dài, nhưng sự áp đảo của các ứng viên Dân chủ đã khiến cục diện sớm được định đoạt ngay trong đêm bầu cử.

Kết quả dự báo từ các hãng truyền thông lớn của Mỹ cho thấy đảng Dân chủ giành chiến thắng ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện, điều sẽ định đoạt quyền lực của Tổng thống Donald Trump trong hai năm tới. Họ đã lật được ít nhất 5 ghế thượng nghị sĩ tại các bang vốn được coi là "thành trì" của phe Cộng hòa, tạo nên "làn sóng xanh" áp đảo đối thủ.

"Tổng thống Trump phải chịu trách nhiệm về thất bại mà đảng Cộng hòa đối mặt. Ngay trước ngày bầu cử, ông ấy còn xuất hiện bên Hồ Phản chiếu, thể hiện sự quan tâm đến những dự án nhằm đánh bóng tên tuổi hơn là các vấn đề người dân thực sự quan tâm", Jonathan Martin, nhà bình luận chính trị của Politico, viết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước Hồ Phản chiếu tại Washington ngày 2/11. Ảnh: AP

Theo ông Martin, Tổng thống Trump từng xây dựng được liên minh cử tri đa dạng, bao gồm người da màu, cử tri gốc Mỹ Latin và giới trẻ, tạo nên lợi thế đáng kể cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử năm 2024. Tuy nhiên, lãnh đạo Mỹ lại không duy trì được sự ủng hộ đó trong nhiệm kỳ, thậm chí còn khiến một bộ phận cử tri bảo thủ thất vọng khi kinh tế không diễn biến như kỳ vọng và Mỹ sa vào một cuộc chiến tốn kém.

Một trong những quyết định gây tranh cãi nhất là việc ông Trump thúc đẩy vẽ lại bản đồ bầu cử sớm hơn dự kiến để bảo vệ thế đa số của đảng Cộng hòa tại Hạ viện. Động thái này nhanh chóng dẫn đến biện pháp đáp trả tương tự từ các bang do đảng Dân chủ kiểm soát.

Hệ quả, lợi thế mà phe Cộng hòa kỳ vọng đạt được bị thu hẹp, trong khi kế hoạch của ông Trump còn khiến một bộ phận cử tri da màu bất mãn vì lo ngại sức ảnh hưởng của họ bị suy giảm.

Trong cuộc đua vào Thượng viện, những động thái can thiệp của Tổng thống Trump khiến một số ứng viên Cộng hòa gặp nhiều khó khăn hơn. Tại Bắc Carolina, ông Trump gây sức ép khiến thượng nghị sĩ Thom Tillis quyết định không tái tranh cử sau khi hai người có bất đồng về lập pháp.

Nghị sĩ Tillis rời cuộc đua đã tạo thêm lợi thế cho cựu thống đốc Dân chủ Roy Cooper, với 4 thập kỷ kinh nghiệm chính trường, khi ông đối mặt Michael Whatley, cựu chủ tịch Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa, lần đầu tranh cử. Truyền thông Mỹ ngày 3/11 xướng tên ông Cooper chiến thắng, trở thành ứng viên Dân chủ đầu tiên được bầu vào Thượng viện từ bang Bắc Carolina kể từ năm 2008.

Tại Maine, thượng nghị sĩ Susan Collins, đã giữ ghế thành công suốt ba thập kỷ ở một bang có truyền thống cạnh tranh, cũng đối mặt nhiều bất lợi. Giá dầu diesel tăng, vụ nhân viên cơ quan Thực thi Hải quan và Di trú (ICE) bắn chết một người đàn ông ở Biddeford và quyết định nối lại căng thẳng thương mại với Canada của ông Trump khiến chiến dịch tái tranh cử của bà thêm khó khăn.

Kết quả kiểm phiếu sơ bộ cho thấy bà Collins đang có 49% phiếu bầu, trong khi đối thủ đảng Dân chủ Troy Jackson có 50,9%, chênh lệch khoảng 7.000 phiếu. Kết cục ở bang này hiện chưa ngã ngũ và tình thế có thể đảo chiều bất cứ lúc nào.

Những xáo trộn tương tự diễn ra tại Texas và Louisiana, nơi ông Trump thúc đẩy thay thế các nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm. Theo ông Martin, dù bản đồ bầu cử Thượng viện hồi đầu năm 2025 tương đối có lợi cho đảng Cộng hòa, những can thiệp nhân sự của Tổng thống đã khiến khả năng duy trì thế đa số trở nên mơ hồ.

Kết quả cho thấy ứng viên Cộng hòa Ken Paxton được ông Trump ủng hộ đã "thua đau" trước đối thủ Dân chủ James Talarico trong cuộc đua vào Thượng viện ở Texas. Đây là lần đầu tiên Thượng viện có một nghị sĩ Dân chủ từ Texas trong gần 4 thập kỷ.

Tổng thống Trump trước đó hậu thuẫn Paxton, bất chấp cảnh báo từ các lãnh đạo Cộng hòa khác về việc ông này vướng nhiều bê bối, có thể khiến đảng mất ghế. Đảng Cộng hòa sau đó buộc đã đổ hơn 280 triệu USD vào quảng cáo để bảo vệ Paxton, nhưng vẫn thất bại trong cuộc đua tốn kém nhất tranh ghế Thượng viện Mỹ.

Ông Trump còn nỗ lực củng cố quyền lực trong nội bộ đảng, loại dần những nghị sĩ không hoàn toàn trung thành như Marjorie Taylor Greene, Thomas Massie và một số thượng nghị sĩ bang Indiana. Những động thái này cho thấy khả năng chi phối phong trào MAGA của Tổng thống, nhưng lại không giúp đảng Cộng hòa giữ ghế tại quốc hội.

Xu hướng này khiến một số chính trị gia có thể trở thành ứng viên tiềm năng không tham gia tranh cử, như thống đốc bang Georgia Brian Kemp. Ông Kemp không tham gia đường đua khiến đảng Cộng hòa mất ứng viên giàu kinh nghiệm để cạnh tranh với thượng nghị sĩ Dân chủ Jon Ossoff.

Truyền thông Mỹ xướng tên ông Ossoff đã đánh bại ứng viên Cộng hòa Mike Collins và tái đắc cử với chênh lệch 18 điểm phần trăm.

Cách Tổng thống Trump hỗ trợ các ứng viên cũng gây tranh luận. Trong những cuộc vận động tranh cử, ông nhiều lần dành thời gian bình luận về ngoại hình của những người xuất hiện trên sân khấu hoặc đưa ra những nhận xét cá nhân thay vì tập trung vào thông điệp chính sách.

Tại một sự kiện, ông Trump còn nhận xét về việc hạ nghị sĩ Ashley Hinson, ứng viên Cộng hòa trong cuộc đua Thượng viện ở bang Iowa, rằng bà đã giảm cân mà không cần dùng thuốc. Bà Hinson cuối cùng đã bị đối thủ Dân chủ Josh Turek đánh bại.

Một cử tri ủng hộ đảng Cộng hòa cập nhật thông tin trên điện thoại ở Cedar Rapids, bang Iowa ngày 3/11. Ảnh: AP

Ông Martin cho rằng đảng Cộng hòa còn thiếu một nghị trình thống nhất cho hai năm tiếp theo. Không có kế hoạch, cương lĩnh hay tầm nhìn rõ ràng, đảng ngày càng phụ thuộc vào những thay đổi trong ưu tiên của Tổng thống Trump.

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất của Tổng thống trong năm nay là phát 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành nếu đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát quốc hội. Ông Martin nhận định đây là thông điệp mang tính "mua chuộc cử tri" hơn là một chính sách kinh tế.

Trong khi đó, Nhà Trắng không đưa ra được những điều chỉnh đủ sức giải quyết các mối lo lớn của cử tri. Cuộc chiến tại Iran cũng là một vấn đề mà ông Trump chưa có thông điệp đủ thuyết phục để giúp đảng giảm thiểu thiệt hại chính trị.

Peggy Noonan, cây viết bình luận của tờ Wall Street Journal, cuối tuần trước cho rằng đảng Cộng hòa cần trải qua một thất bại đủ nặng nề để bắt đầu cải tổ. Bà thêm rằng đây không còn là quan điểm cá biệt, mà đã xuất hiện trong một bộ phận giới chiến lược gia của đảng.

"Chỉ khi đó, đảng Cộng hòa mới có thể được tái thiết", bà Noonan viết.

Trong bình luận đầu tiên về kết quả bầu cử giữa kỳ, Tổng thống Trump đã chỉ trích Thống đốc Texas Greg Abbott, người vừa thất bại trước đối thủ Dân chủ Gina Hinojosa trong nỗ lực tái tranh cử.

"Nếu Greg Abbott không phải là một 'Người Cộng hòa trên danh nghĩa" (RINO) trong 6 tháng qua, ông ta có lẽ đã không thua", ông Trump viết trên mạng xã hội. "Ông ta quay lại với công thức cũ và kết quả chẳng tốt đẹp gì".

Điều này cho thấy Tổng thống Trump nhiều khả năng sẽ không chấp nhận bất cứ lời đổ lỗi nào cho thất bại của đảng Cộng hòa, ngay cả khi ông sẽ phải chĩa mũi dùi vào những đồng minh nhiệt thành nhất như Abbott, bình luận viên Kevin Liptak của CNN nhận định.

Như Tâm (Theo Politico, WSJ, Reuters)