'Sóng xanh' càn quét bản đồ bầu cử giữa kỳ Mỹ

Kể từ Thế chiến II, nước Mỹ mới chứng kiến 3 lần Hạ viện và Thượng viện đồng thời đổi chủ trong các cuộc bầu cử giữa kỳ năm 1946, 1994 và 2006. Năm nay, đảng Dân chủ đã làm điều tương tự, khi "làn sóng xanh" áp đảo giúp họ giành được ít nhất 54/100 ghế Thượng viện và 228/435 ghế Hạ viện.

Kết quả này giúp họ giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội sau hai năm đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump, dù trước đó đảng Cộng hòa đã rất nỗ lực vận động để cố gắng duy trì thế đa số tại Thượng viện.

"Bất chấp mọi hoài nghi, đảng Dân chủ của chúng tôi đã chiến thắng tại Thượng viện và chúng tôi có vài lời muốn gửi tới người dân Mỹ: sự giải thoát đang tới", thượng nghị sĩ Chuck Schumer, người dự kiến trở thành lãnh đạo phe đa số Thượng viện, nói sau cuộc bầu cử.

Thượng nghị sĩ Chuck Schumer phát biểu tại Văn phòng Ủy ban Chiến dịch Thượng nghị sĩ Dân chủ ở Washington ngày 3/11. Ảnh: AP

Theo AP, "sóng xanh" của đảng Dân chủ đã càn quét bản đồ trên cả ba mặt trận, gồm các cuộc đua vào Thượng viện, Hạ viện và thống đốc bang. Phe Cộng hòa đã để mất các ghế Thượng viện tại những thành trì truyền thống như Bắc Carolina, Nam Carolina, Texas, Ohio, Kansas và Iowa, những bang vốn thường ủng hộ đảng của ông Trump.

Ngoại trừ Bắc Carolina, 5 bang còn lại đều là nơi ông Trump giành chiến thắng với cách biệt hai chữ số trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Trong đó, đòn giáng nặng nề nhất đối với đảng Cộng hòa và bản thân ông Trump có thể đến từ Nam Carolina, bang được coi là thành trì vững chắc của đảng Cộng hòa.

Sau khi Lindsey Graham, thượng nghị sĩ Cộng hòa đại diện bang này, qua đời hồi tháng 7, em gái ông là Darline Graham được bổ nhiệm làm thượng nghị sĩ lâm thời thay thế. Bà Darline Graham đã được ông Trump đích thân lựa chọn và ủng hộ ra tranh cử năm nay, với hy vọng sẽ bảo vệ được sắc đỏ tại Nam Carolina.

Tuy nhiên, nữ ứng viên Cộng hòa này đã thất bại trước đối thủ Dân chủ Annie Andrews với cách biệt 5 điểm phần trăm. "Tôi thấy Darline đã thua. Chà, thật bất ngờ. Theo bạn, nếu Lindsey tranh cử thì kết quả sẽ ra sao?", ông Trump thốt lên khi kết quả ở Nam Carolina được công bố.

Cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026 cũng chứng kiến lần đầu tiên một ứng viên đảng Dân chủ thắng ghế Thượng viện tại Kansas trong gần một thế kỷ. Tại Iowa, nghị sĩ Josh Turek, từng là vận động viên bóng rổ Paralympics, đã đánh bại ứng viên Ashley Hinson để trở thành người đầu tiên của đảng Dân chủ giành được ghế Thượng viện ở đây kể từ năm 2008.

Ứng viên Dân chủ James Talarico cũng đã đè bẹp đối thủ Cộng hòa Ken Paxton, người được cả ông Trump lẫn tỷ phú Elon Musk hậu thuẫn nhiệt tình, để trở thành người đầu tiên của đảng được bầu vào Thượng viện kể từ năm 1988.

Phe Dân chủ cũng đã giành chiến thắng tại các cuộc đua thống đốc tại bang chiến trường Georgia và 3 bang vốn ủng hộ ông Trump trong 3 cuộc bầu cử tổng thống gần nhất, gồm Iowa, Ohio và Texas.

"Đây không phải khoảnh khắc của riêng đảng Dân chủ hay đảng Cộng hòa, mà là khoảnh khắc của nước Mỹ, bởi đất nước đã chiến thắng trong đêm nay", lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Hakeem Jeffries, người dự kiến trở thành Chủ tịch Hạ viện Mỹ da màu đầu tiên của Mỹ, nói.

Trong cuộc đua tại Hạ viện, "sóng xanh" cũng áp đảo khi phe Dân chủ lật được ít nhất 31 ghế từ đảng Cộng hòa và đã giành được tối thiểu 240 ghế, đủ để nắm quyền kiểm soát cơ quan lập pháp này.

Trong bầu cử tổng thống hai năm trước, 232 khu vực bầu cử trên khắp nước Mỹ đã bầu cho ông Trump, 184 khu vực bầu cho bà Kamala Harris. Nhưng đến bầu cử giữa kỳ năm nay, "sóng đỏ" đã bị nhấn chìm, trong khi "sóng xanh" trỗi dậy, khi 242 khu vực bầu cử bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ vào Hạ viện, số khu vực bầu cho phe Cộng hòa là 174, theo thống kê của CNN.

Xu hướng dịch chuyển bầu cho ứng viên Dân chủ tại các khu vực bầu cử năm 2026, trong đó Texas, Bắc Carolina, Pennsylvania, Iowa và California là những nơi ghi nhận sự thay đổi rõ rệt nhất. Đồ họa: CNN

Nguồn cơn 'sóng xanh'

Thảm bại của phe Cộng hòa được cho là bắt nguồn từ làn sóng cử tri phẫn nộ với cách ông Trump điều hành đất nước, theo Eliza Collins, nhà bình luận của WSJ. Họ đặc biệt bất bình với chính sách về thuế quan, cuộc chiến Iran và hoạt động truy quét, trục xuất người nhập cư mạnh tay của Nhà Trắng.

Cuộc khảo sát hơn 79.000 cử tri, do AP cùng các hãng tin lớn của Mỹ thực hiện, cho thấy gần 2/3 số người được hỏi cho rằng lạm phát tăng cao là hậu quả từ các chính sách của ông Trump.

Trong cuộc phỏng vấn đêm 3/11, Tổng thống Trump thừa nhận cuộc chiến Iran là một phần nguyên nhân dẫn tới thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử này, nhưng ông không hối hận về điều đó. Ông nói sẽ hợp tác với đảng Dân chủ nhưng thêm rằng sẽ sử dụng "quyền phủ quyết" của Tổng thống nếu cần thiết.

"Tôi không có tên trên phiếu bầu. Nếu có tên tôi, chúng ta đã thắng áp đảo", ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social.

Tổng thống Donald Trump sau bài phát biểu trước Hồ Phản chiếu tại Washington ngày 2/11. Ảnh: AP

Liên minh ủng hộ ông Trump trong cuộc bầu cử năm 2024 đã thu hút thêm nhiều nhóm cử tri mới. Ông Trump đã đánh cược rằng lực lượng cử tri nòng cốt của ông, gồm tầng lớp lao động da trắng, người trẻ và cử tri da màu, có thể cứu các đồng minh đảng Cộng hòa nếu họ đi bầu với số lượng lớn.

"Ông ấy đã sai", Bill Barrow, nhà bình luận của AP, nhận xét về ván cược của ông Trump.

Trong cuộc bầu cử năm 2024, tỷ lệ cử tri dưới 30 tuổi ủng hộ ông Trump và bà Harris gần như ngang nhau. Tuy nhiên, trong cuộc bầu cử lần này, khoảng 70% cử tri thuộc nhóm tuổi đó cho biết đã bỏ phiếu ủng hộ ứng viên Dân chủ tranh cử vào Hạ viện tại địa phương, theo cuộc thăm dò của AP.

Kết quả khảo sát cũng chỉ ra tỷ lệ cử tri gốc Mỹ Latin bỏ phiếu cho ứng viên đảng Cộng hòa trong cuộc đua vào Hạ viện năm nay chỉ hơn 30%, giảm từ mức 40% năm 2024.

Khoảng 60% cử tri nhóm này cho biết họ bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ. Trong đó, khoảng 70% người được hỏi cho rằng các chính sách của ông Trump đã khiến tình hình kinh tế Mỹ xấu đi.

Larry Jacobs, người sáng lập kiêm giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Quản trị tại Đại học Minnesota, nhận định kinh tế là một trong những nguyên nhân khiến nhóm cử tri Mỹ Latin thất vọng về chính quyền ông Trump, song chiến dịch truy quét nhập cư mạnh tay mới là lý do chính khiến nhóm cử tri này quay lưng với đảng Cộng hòa.

Hầu hết các gia đình gốc Latin ở Mỹ đều có người thân, bạn bè là người nhập cư chịu ảnh hưởng vì chiến dịch truy quét của chính quyền Trump và đây là nhóm muốn có sự thay đổi nhất.

Lisa Lopez, cư dân bang Texas, đã bỏ phiếu cho ông Trump vào năm 2024 vì tin rằng ông sẽ xử lý tốt nhất vấn đề kinh tế và nhập cư. Giờ đây, bà hối hận vì quyết định đó. Lopez nói rằng ông Trump đã không giải quyết được vấn đề chi phí sinh hoạt gia tăng và đã đi quá xa với các biện pháp thực thi luật nhập cư của chính quyền.

Bà đã chọn ủng hộ phe Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ lần này. "Nền kinh tế từng được kỳ vọng khởi sắc, nhưng thực tế chẳng có gì cải thiện. Mọi thứ thậm chí còn xấu đi. Tình hình hiện nay hoàn toàn không giống những gì ông ấy đã hứa", bà nói.

Người ủng hộ ứng viên Thượng viện của đảng Dân chủ ăn mừng chiến thắng ở Portland, bang Maine ngày 4/10. Ảnh: AP

Linley Sanders, nhà phân tích của AP, nhận định những thay đổi trong xu hướng bỏ phiếu này sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến cuộc đua tổng thống năm 2028.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo chiến thắng áp đảo lần này có thể khiến đảng Dân chủ quá tự tin, trong khi vẫn chưa xây dựng được chiến lược vượt ra ngoài việc phản đối ông Trump và chưa đưa ra chương trình nghị sự tích cực, rõ ràng.

"Làn sóng xanh này không hẳn cho thấy sự ủng hộ áp đảo của cử tri Mỹ dành cho đảng Dân chủ, mà đúng hơn là một 'dòng chảy ngầm màu đỏ', phản ánh nỗi tức giận và thất vọng sâu sắc của họ với ông Trump và đảng Cộng hòa", Mark Magnier, nhà bình luận của SCMP, viết.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AP, SCMP, Guardian)