Tôi thấy tội cho cây hoa sữa ở Hà Nội

Tôi thích cây hoa sữa. Thích cái dáng cây đẹp, hoa cũng đẹp, nhìn xa hay nhìn gần đều có cái duyên riêng.

Hồi còn bé, mỗi lần được lên phố vào mùa thu, chỉ cần thoang thoảng đâu đó mùi hoa sữa là tôi đã thích vô cùng. Đầu những năm 1990, tôi đã có thời gian đi làm tám năm ở phố Nguyễn Công Trứ. Từ năm 2000, lại có hơn chục năm làm việc ở tòa nhà góc Nguyễn Du - Quang Trung. Thành ra suốt một quãng dài tuổi trẻ, năm nào đến mùa tôi cũng được thưởng thức mùi hoa sữa.

Nhà ở mạn Cầu Giấy nên chiều chiều đi làm về, tôi luôn có đủ lý do để nán lại phố thêm một chút, nhất là khi mùa thu về.

Hoa sữa thường nở vào lúc Hà Nội sang thu, trời mát dịu, cũng là quãng thời gian tôi thấy thành phố đẹp nhất trong năm. Những năm ấy, tôi hay đi làm về muộn, khi xe cộ đã vãn.

Hôm nào may mắn vừa qua một cơn mưa chiều, không khí mát lành, mùi hoa sữa chỉ thoang thoảng trong gió. Một thứ hương nhẹ và mát, chứ tôi chẳng thấy "thơm nồng" như trong một bài hát vẫn tả.

Thế là hơn hai chục năm tuổi trẻ, mùi hoa sữa cứ âm thầm in vào ký ức. Sau này tôi chuyển cơ quan, không còn làm trên phố nữa mà về một khu đô thị mới trên đường Phạm Văn Đồng. Ở đó người ta trồng khá nhiều cây hoa sữa, cây lại thấp. Chiều phóng xe máy qua đúng lúc hoa nở rộ thì tôi mới hiểu thế nào là... "thơm nồng".

Tôi vẫn không đến mức thấy khó chịu. Chỉ thấy hoa sữa lúc ấy không còn thơ, không còn lãng mạn như trong ký ức nữa. Tôi nghĩ bụng: Ừ, có khi mình già rồi nên thấy mọi thứ khác đi.

Cho đến một tối gần đây, lâu lắm tôi mới lại lên phố đi nghe hòa nhạc. Tan buổi, đường đông nghịt. Xe máy nhích từng chút một, người đi xem pháo hoa đổ ra đường rất đông. Trong lúc vòng vèo qua các con phố tìm đường về, tôi ngồi phía sau xe, bỗng ngửi thấy mùi hoa sữa, đúng cái mùi hoa sữa của ngày xưa. Không nồng, chỉ thoang thoảng, dịu nhẹ trong tiết trời man mát của mùa thu Hà Nội.

Tôi suýt thốt lên: "Ôi, mùi hoa sữa!".

Nhưng kịp dừng lại vì ông "tài xế" riêng đang cáu kỉnh, đường nào cũng tắc. Thế là thôi. Tôi lặng lẽ giữ cảm giác ấy cho riêng mình.

Buồn cười là lúc đó tôi lại mong đường tắc lâu thêm một chút, để được ngồi giữa dòng xe đông nghịt mà tận hưởng mùi hương đã rất lâu mới gặp lại. Tôi chẳng dám chia sẻ với người bạn đồng hành, lúc ấy đang còn bận len lỏi giữa dòng người tìm đường về.

Vậy là không phải tôi đã già đến mức không còn thấy hoa sữa lãng mạn. Nó vẫn thơm như thế trong ký ức của tôi, chỉ cần gặp lại đúng chỗ, đúng độ và đúng lúc.

Thế rồi chỉ vài ngày sau, trên mạng lại sôi nổi chuyện hoa sữa. Người than phiền vì mùi quá nồng, người muốn di chuyển cây, người lại tiếc và bênh vực. Hà Nội hiện cũng đang khảo sát những nơi có mật độ hoa sữa dày, lấy ý kiến người dân về mức độ ảnh hưởng của mùi hoa và phương án giữ nguyên, cắt tỉa hoặc di chuyển cây.

Tự nhiên tôi thấy tội cho cái cây. Cây hoa sữa có tội tình gì đâu. Nếu có vấn đề, theo tôi, nó nằm nhiều hơn ở cách con người lựa chọn và bố trí cây trong không gian đô thị.

Một loài cây dù đẹp đến đâu cũng cần được trồng ở vị trí và mật độ phù hợp. Một, hai cây trong một không gian rộng có thể đem lại bóng mát, vẻ đẹp và một chút hương đặc trưng khi mùa về. Nhưng cũng những cây ấy, nếu trồng quá dày trong khu dân cư đông đúc, hương của hàng chục cây cùng nở một lúc hoàn toàn có thể trở thành sự khó chịu đối với những người sống xung quanh.

Có lẽ vì cây khỏe, lớn nhanh, dễ thích nghi nên một thời hoa sữa được trồng khá nhiều ở các khu đô thị mới. Nhưng đô thị cũng thay đổi. Nhà cửa dày hơn, dân cư đông hơn, không gian thoáng ít đi. Thời tiết mỗi năm lại một khác, có năm cây sai hoa hơn, có năm mùa thu Hà Nội không còn mát như trong ký ức. Nhiều yếu tố cộng lại có thể khiến một mùi hương từng rất lãng mạn trở thành thứ quá sức chịu đựng với không ít người.

Vì thế, tôi không nghĩ câu chuyện nên đơn giản là yêu hay ghét hoa sữa, giữ hay chặt. Nếu cây được trồng quá dày ở một khu vực và gây ảnh hưởng tới cuộc sống của người dân, việc điều chỉnh mật độ hay di chuyển bớt là điều đáng cân nhắc. Nhưng ở những công viên rộng, tuyến đường thoáng hay không gian công cộng phù hợp, vài cây hoa sữa vẫn có thể là một phần đẹp của cảnh quan thành phố.

Hôm qua, trên đường từ các tỉnh về Hà Nội, chẳng hiểu sao tôi lại để ý tìm hoa sữa suốt dọc đường, hóa ra nhiều nơi cũng có. Nhưng ở những chỗ tôi đi qua, thường chỉ thi thoảng mới thấy một vài cây đứng riêng.

Tôi vẫn thấy cây hoa sữa đẹp, đến gần, mùi hoa cũng vẫn dễ chịu.

Và tôi chợt nghĩ, hoa sữa cũng giống nhiều thứ trong đời: đẹp hay không, dễ chịu hay không, đôi khi chẳng phải tại bản thân nó. Chỉ là cần đúng chỗ, đúng độ, đúng lúc.

Còn với tôi, chỉ cần một tối mùa thu Hà Nội, giữa đường phố đông nghịt, bất chợt gặp lại chút hương hoa sữa thoang thoảng của ngày xưa, là đủ để lòng mềm đi một chút.

Hóa ra tôi vẫn chưa già đến mức không còn thấy hoa sữa lãng mạn.

Tô Kim Liên