Đảng Dân chủ đã giành chiến thắng áp đảo trước đảng Cộng hòa tại Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ, giúp họ nắm quyền định đoạt ở lưỡng viện quốc hội Mỹ trong hai năm tới.
Chiến thắng của đảng Dân chủ được xem là cách người Mỹ bày tỏ phản ứng với các chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến dịch trấn áp nhập cư cứng rắn, cuộc chiến với Iran và chính sách áp thuế rộng khắp, khiến giá xăng dầu, thực phẩm và các hàng hóa khác tăng cao.
Người ủng hộ ứng viên đảng Dân chủ tranh cử Hạ viện tại bang Colorado Manny Rutinel reo hò tại sự kiện đêm bầu cử ở Commerce City ngày 3/11. Ảnh: AP
Khi đảng Dân chủ bắt đầu nắm quyền kiểm soát Hạ viện từ ngày 3/1/2027, đây sẽ là lần đầu tiên trong nhiệm kỳ hai ông Trump không còn toàn quyền kiểm soát quốc hội Mỹ.
Sau chiến thắng toàn diện năm 2024, ông Trump đã liên tục mở rộng giới hạn quyền lực hành pháp, giải thể các cơ quan liên bang thông qua các đợt cắt giảm của Ủy ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE), đơn phương áp thuế quan trên diện rộng và hủy bỏ các khoản ngân sách đã được quốc hội phê duyệt.
Trong khi đó, Hạ viện và Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát phần lớn không có động thái ngăn cản ông hay thực hiện chức năng giám sát quyền lực của mình. Nhưng mọi thứ sẽ thay đổi sau khi phe Dân chủ bầu Chủ tịch Hạ viện khóa mới, dự kiến là ông Hakeem Jeffries, người có quan điểm cứng rắn với Tổng thống Trump.
Với thế đa số vừa được thiết lập, đảng Dân chủ sẽ kiểm soát các ủy ban tại Hạ viện, qua đó có quyền triệu tập nhân chứng và tiến hành điều tra, giám sát chính quyền, gia đình cũng như các hoạt động kinh doanh của ông Trump, theo Scott Wong, nhà bình luận của NBC News.
"Điều này có thể khiến ông Trump và các đồng minh phải tiêu tốn đáng kể thời gian, nguồn lực, đối mặt với những phiên điều trần công khai bất lợi hoặc các cuộc đối đầu pháp lý liên quan đến trát triệu tập", Wong cho hay.
Một số nghị sĩ đảng Dân chủ từng tuyên bố sẽ luận tội Tổng thống Trump lần thứ ba nếu chiến thắng cuộc bầu cử giữa kỳ, dù có nhiều tranh luận nội bộ về việc đây có phải hướng đi chính trị phù hợp hay không. Ông Trump từng bị luận tội hai lần trong nhiệm kỳ đầu tiên nhưng đều được Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát tha bổng.
Nhưng trong hai năm tới, Thượng viện do phe Dân chủ nắm giữ nhiều khả năng sẽ không có quyết định như vậy nếu ông Trump bị Hạ viện luận tội. Trả lời chương trình Meet the Press của NBC News gần đây, ông Jeffries cho biết đảng Dân chủ "chưa đưa ra quyết định chắc chắn nào và cũng chưa loại trừ bất kỳ khả năng nào" về việc luận tội Tổng thống.
Nghị sĩ Hakeem Jeffries, lãnh đạo đảng Dân chủ ở Hạ viện, tại Đồi Capitol ở Washington ngày 3/11. Ảnh: AP
Nghị sĩ Robert Garcia, đại diện đảng Dân chủ ở bang California và dự kiến trở thành chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện, cho biết ủy ban sẽ tập trung điều tra "các hành vi tham nhũng trong gia đình Trump", trong đó có những hoạt động kinh doanh tiền mã hóa mang lại cho Tổng thống hơn 1 tỷ USD.
Ủy ban cũng sẽ xem xét những hành vi "lạm quyền" của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và Bộ An ninh Nội địa, tình trạng tham nhũng trong doanh nghiệp và hồ sơ về tỷ phú ấu dâm Jeffrey Epstein.
Bên cạnh các cuộc điều tra, đảng Dân chủ tại Hạ viện cũng có thể thông qua các dự luật với đa số phiếu đơn giản, theo Wong.
Jeffries cho biết đảng sẽ tập trung vào 4 mục tiêu: khôi phục các khoản ngân sách Medicaid bị ông Trump cắt giảm, gia hạn các khoản hỗ trợ theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe hợp túi tiền (ACA), khôi phục thẩm quyền của quốc hội trong vấn đề thuế quan và chấm dứt cuộc chiến với Iran.
"Tôi sẽ không mô tả việc này là điều tra một cách ráo riết. Chúng tôi sẽ dựa trên sự thật, áp dụng pháp luật, tuân thủ Hiến pháp và để mọi việc diễn ra theo đúng kết quả của nó", Jeffries nói với các phóng viên tại trụ sở chiến dịch của đảng Dân chủ trước cuộc bầu cử.
Các nghị sĩ Dân chủ cũng phát tín hiệu rằng họ có thể nhắm đến các thành viên cấp cao trong nội các, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, một trong những quan chức trung thành nhất với ông Trump và giữ vai trò chủ chốt trong cuộc chiến Iran mà đảng Dân chủ nhiều lần chỉ trích.
"Tôi muốn tuyên bố rằng một trong những việc đầu tiên chúng tôi sẽ làm khi nắm đa số là buộc Pete Hegseth phải rời khỏi vị trí", Jeffries phát biểu tại một cuộc vận động hồi tháng 10.
Tổng thống Donald Trump (phải) và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tại Nhà Trắng ngày 21/10. Ảnh: AP
Kết quả bầu cử giữa kỳ cũng được xem là đòn giáng mạnh vào Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson của đảng Cộng hòa. Hiện chưa rõ liệu ông Johnson, đồng minh thân cận của ông Trump, sẽ tìm cách giữ lại ghế lãnh đạo phe thiểu số của đảng ở Hạ viện hay sẽ từ chức. Nếu ông chọn rút lui, đảng Cộng hòa sẽ bước vào cuộc đua quyết liệt để tìm người kế nhiệm.
Việc kiểm soát Thượng viện sẽ giúp đảng Dân chủ nắm quyền quyết định trong quy trình phê chuẩn nhân sự, qua đó kiểm soát một phần quyền bổ nhiệm các quan chức cấp cao của tổng thống, gồm thẩm phán Tòa án Tối cao, thành viên nội các và lãnh đạo các cơ quan liên bang như FBI, CIA và ICE.
Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer tuyên bố một trong những lý do đảng cần giành quyền kiểm soát cơ quan này là để ngăn ông Trump bổ nhiệm những thẩm phán mà ông gọi là "tồi tệ, mang tư tưởng MAGA" vào Tòa án Tối cao và các tòa án cấp dưới.
Tương tự Hạ viện, đảng Dân chủ cũng sẽ nắm quyền kiểm soát các ủy ban của Thượng viện, trong đó có những ủy ban quan trọng như Tình báo và Tài chính, mở thêm một mặt trận lập pháp nhằm gây sức ép lên ông Trump và các đồng minh.
Ngoài ra, việc kiểm soát Thượng viện sẽ cho phép đảng Dân chủ có quyền lực lớn hơn đối với chính sách đối ngoại của đất nước. "Nắm đa số sẽ giúp đảng Dân chủ kiểm soát chương trình nghị sự tại Thượng viện, qua đó cản trở nỗ lực của đảng Cộng hòa nhằm định hình chính sách đối ngoại, chẳng hạn bằng cách từ chối xem xét các dự luật tại ủy ban", Romain Houeix, nhà bình luận của AFP, nhận định.
Lãnh đạo đảng Dân chủ ở Thượng viện Chuck Schumer tại Đồi Capitol ở Washington ngày 15/7. Ảnh: AP
Romain Houeix cho biết thêm việc kiểm soát lưỡng viện còn giúp đảng Dân chủ có thể sử dụng Đạo luật Rà soát của Quốc hội (CRA). Theo đạo luật ban hành năm 1996, quốc hội do cùng một đảng kiểm soát có thể sử dụng công cụ này để bác bỏ các quy định mới do cơ quan liên bang ban hành, đồng thời ngăn họ đưa ra những quy định tương tự trong tương lai.
Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát cũng sẽ ngăn đảng Cộng hòa sử dụng quy trình đặc biệt "hòa giải ngân sách", cho phép thông qua các dự luật liên quan đến thuế, chi tiêu và nợ công với số phiếu quá bán tại Thượng viện.
Nhà bình luận Houeix chỉ ra tình thế này có thể buộc ông Trump trong hai năm tới phải điều hành đất nước bằng các sắc lệnh hành pháp, nhiều trong số đó có khả năng bị kiện ra tòa.
Tổng thống Trump dường như cũng đang chuẩn bị đối phó các cuộc chiến pháp lý lớn trong hai năm tới, nói rằng ông có "quyền phủ quyết mạnh mẽ" với các dự luật được quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát thông qua.
"Tôi hy vọng điều đó sẽ không xảy ra, nhưng nếu có thì chuyện này từng xảy ra với nhiều đời tổng thống. Khi đó, tổng thống có quyền phủ quyết rất mạnh và cuối cùng các bên vẫn đạt được thỏa thuận", ông nói với phóng viên tuần trước.
Thanh Tâm (Theo NBC News, AP, AFP)
คําอธิบาย
ยังไม่มีความคิดเห็น