K Khanh Huỳnh Luật sư

Tôi đến Lyon để xem bóng đá: Hai trận bán kết và trận chung kết World Cup nữ 2019. Ai cũng biết trước là các vé đã được bán gần hết và 90% người mua là người Mỹ.

Vậy mà nhà hàng thì cứ 2 giờ trưa là đóng cửa, tới 7 giờ tối mới mở. Trận bóng diễn ra lúc 7 giờ tối, sân vận động không bán thức ăn. Đã vậy các nhà hàng, quán bar thì không có đủ bia, người Mỹ ở đó 5 ngày mà ai cũng than đói.

Sau khi nói chuyện với một người bạn mà tôi quen từ ở Việt Nam nhưng đã sang Pháp sống hơn 10 năm, tôi mới hiểu ra rằng để mua bán ở Pháp rất khó.

Nhà chồng của cô bạn làm nông, trứng gà nhiều khi ăn không hết nhưng cũng không bán được, luật pháp rất khó khăn, phải đăng ký các thứ, kiểm tra an toàn thực phẩm, đóng thuế doanh nghiệp...

Ở Mỹ thì nông dân được phép mở một cái hàng trước nhà, chỉ cần đăng ký một cái đơn, và tiền thu được thì khai vào thuế thu nhập cá nhân. Vì thế cho nên ở cách chỗ tôi vài cây số có một nhà treo bảng bán trứng đà điểu, một nhà khác thì bán trái bơ.

Một người bạn khác thì làm cho một công ty của Mỹ, cô ấy giữ chức vụ cao trong quản lý tài chính. Cô ấy nói rằng công ty vừa mới sa thải một nhân viên làm cho công ty nhưng sống ở Pháp, và số lượng giấy tờ mà công ty ở Mỹ phải làm để hoàn tất thủ tục khiến cô ấy điên đầu. Cô ấy thòng luôn một câu là, như tôi thì từ nay về sau đừng hòng tôi thuê người nào ở Pháp nữa.

Một câu chuyện nữa về người Pháp mà tôi được nghe kể là từ một cầu thủ bóng đá Mỹ. Cô ấy bắt đầu sự nghiệp ở Olympic Lyon, và ấn tượng đầu tiên khi đáp máy bay tới Charles de Gaulle là cả nước Pháp đang đình công. Cầu thủ này hỏi, đình công là cái gì vậy? Chẳng lẽ cả nước đều nghỉ làm hết sao? Trên đời này còn có chuyện này nữa à?!

Vấn đề mà người Pháp đang gặp phải là kinh tế. Nền kinh tế của Pháp trượt dài nhiều năm, gần như mất đi các lợi thế vốn có nhưng không tìm được lợi lộc gì từ những xu hướng kinh tế mới. Pháp không kiếm được gì trong sự bùng nổ các loại đồ điện tử, rồi tới nền kinh tế Internet thì Pháp cũng bị thời cuộc bỏ qua. Đáng nói nhất là nền kinh tế nhỏ lẻ ở Pháp gần như bị bỏ quên, khiến cho những người dân không học cao không có chỗ để làm ăn.

Người dân cần những cơ hội kinh tế nhỏ lẻ để tự kiếm ăn mà không phải học nhiều, không phải phụ thuộc vào một tổ chức.

Ở Mỹ, các cơ sở kinh doanh nhỏ không phải chịu nhiều sự quản lý về mặt thuế má và thủ tục. Đa phần các doanh nghiệp nhỏ, dưới 500 người, đều có thể khai thuế theo kiểu "S corp" để không phải đóng thuế doanh nghiệp mà chỉ đóng thuế cá nhân.

Việc tránh thuế bằng cách trả tiền mặt (một phần) cho nhân viên cũng hay xảy ra, và những ai có liên quan tới các quán ăn, cơ sở thẩm mỹ đều biết.

Chính phủ Mỹ cũng thừa biết, nhưng họ vẫn chỉ bắt các cơ sở tương đối lớn mà thôi. Phần vì chính phủ không đủ thời gian để bắt nhỏ lẻ, phần họ làm ngơ để người dân có thể làm ăn. Dù tiền thuế hơi bị thất thu, nhưng người dân đi làm thì đỡ phải xin trợ cấp, coi như là cũng có lợi cho chính phủ.

Những sự khác biệt này khiến cho nền kinh tế Pháp trượt dài trong vòng lặp thiếu động lực. Muốn đi làm những việc nhỏ lẻ thì bị luật pháp níu chân, muốn thuê thêm vài nhân viên thì lại lo làm sao để sa thải khi cần.

Đã vậy tiền trợ cấp thất nghiệp lại cao hơn cả tiền đi làm lao động tay chân, thì bảo sao chẳng ai muốn trần thân làm những việc ít tiền khổ cực. Cho nên tôi đi xem World Cup ở Mỹ mà con đường từ trạm xe bus vào sân vận động đầy người bán xúc xích, nước uống, cờ quạt, nón áo, phục vụ vẽ cờ lên mặt...

Người nghèo thì tất nhiên phải "bò", người trẻ có cha mẹ không nghèo cũng phải ra xông pha kiếm ít tiền tiêu vặt, chứ chính phủ có trợ cấp cho đâu. Còn chính phủ Mỹ thì cứ từ từ nhặt tiền thuế, dù chỉ vài đồng lẻ nhưng tích tiểu thành đại, không phải nghĩ nhiều.

Sau nhiều năm chây ỳ không chịu làm việc, người Pháp dần chìm vào tình cảnh ít việc làm, chính phủ chìm vào cảnh ít nguồn thu trong khi người dân vẫn nhất định đòi chính phủ trợ cấp, tiêu xài cho họ. Trường học cũng vậy, thật ra cũng chỉ là một phần chi tiêu công, ăn mòn vào cái ngân sách ngày càng ốm yếu. Khi đó người ta dễ tham gia bạo loạn, còn làm sao để dân chúng không rơi vào tình cảnh này thì khác.

Cách để nước Pháp có thể trở về với cảnh huy hoàng xưa kia sẽ phải đi qua con đường đau khổ, đó là cho phép người dân được tự đi trên chân của mình. Cho phép người dân làm ăn nhỏ lẻ và nới lỏng quy định là cần. Cắt giảm trợ cấp là bước tiếp theo, còn nhập cư thì đơn giản hơn.

Nước Pháp có thể xem xét cho nhập cư theo kiểu chấm điểm như Australia và Canada, nhưng trước hết phải tạo điều kiện cho những người tới đây được tự do làm start up cái đã.

Khanh Huỳnh