Cơn địa chấn tại 'pháo đài trăm năm' của đảng Cộng hòa

Mục sư Adam Hamilton, 62 tuổi, đêm 3/11 được xác định đã giành chiến thắng trước thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall trong cuộc đua giành ghế Thượng viện đại diện cho bang Kansas năm nay.

Đây là lần đầu tiên sau 94 năm, tương đương 47 vòng bầu cử liên bang hai năm một lần, cử tri Kansas chọn một ứng viên Dân chủ trở thành người đại diện cho bang tại Thượng viện. Lần gần nhất điều này xảy ra là vào năm 1932, với ứng viên Dân chủ khi đó là George S. McGill.

Đây là cú "lật ghế" đáng chú ý tại "pháo đài đỏ" mà ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt hơn 16 điểm phần trăm trong cuộc bầu cử năm 2024.

Kansas, bang miền trung của Mỹ, vốn được xem là thành trì trung thành của đảng Cộng hòa, nhưng cách biệt giữa hai ứng viên Hamilton và Marshall dần thu hẹp trong các cuộc khảo sát trước ngày bỏ phiếu, buộc ông Trump và Phó tổng thống JD Vance phải đến vận động cho ứng viên Cộng hòa.

Ứng viên Dân chủ Adam Hamilton đêm 3/11 tuyên bố chiến thắng tại thành phố Overland Park, bang Kansas. Ảnh: AP

Hamilton là mục sư đứng đầu Nhà thờ Giám lý Liên hiệp Phục sinh tại khu vực Kansas City, một trong những cộng đồng Tin lành theo hệ phái Giám lý lớn nhất nước Mỹ. Ông từng viết hơn 30 cuốn sách về Cơ đốc giáo và thần học, tự mô tả mình là người thuộc đảng Dân chủ có tư tưởng độc lập và ủng hộ hợp tác lưỡng đảng.

Trong chiến dịch tranh cử, ông Hamilton xoáy vào thực trạng chi phí sinh hoạt tăng cao, đặc biệt là những khó khăn của nông dân trước giá nhiên liệu và phân bón. Ông cho rằng Kansas sẽ có lợi hơn nếu một ghế thượng nghị sĩ thuộc về đảng Dân chủ, trong khi ghế còn lại tiếp tục do đảng Cộng hòa nắm giữ.

Theo Reuters, Kansas là vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống và phần lớn cử tri là nông dân, những người có xu hướng bỏ phiếu cho đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm cử tri hứng chịu tổn thất lớn nhất khi giá dầu diesel và phân bón tăng cao do chiến sự Iran, khiến nỗi bất mãn của nông dân với quyết sách của chính quyền Trump ngày càng tăng.

Một nông dân trồng lúa mì tại miền tây Kansas cho biết giá nhiên liệu gần như tăng gấp đôi trong một năm, khiến trang trại phát sinh thêm khoảng 50.000 USD chi phí ngoài dự kiến.

Khó khăn kinh tế không phải yếu tố duy nhất tác động đến cử tri. Các chiến dịch truy quét người nhập cư của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) tại Kansas cũng gây tranh cãi. Hồi cuối tháng 9, lực lượng này vây bắt 104 người tại Dodge City, Garden City, Liberal và các khu vực lân cận.

Các cuộc truy quét khiến hoạt động tại một số nhà máy chế biến thịt quy mô lớn, trong đó có Cargill và National Beef, bị ảnh hưởng khi nhân viên bỏ làm vì sợ bị bắt. Theo Đại học Wichita State, số người đăng ký đi bầu tháng 9 đã tăng đáng kể tại các hạt nơi ICE tiến hành truy quét, cho thấy mối liên hệ giữa chiến dịch trục xuất và xu hướng cử tri.

Oscar Soto, chủ một cửa hàng tạp hóa ở Dodge City, cho biết ông quyết định đăng ký bỏ phiếu lần đầu trong đời ở tuổi 39 và bầu cho Hamilton sau khi chứng kiến tình trạng nhiều gia đình sợ đến mức không dám ra khỏi nhà, hoặc họ mất đi trụ cột kiếm sống vì các vụ truy quét nhập cư.

Cử tri ủng hộ đảng Dân chủ ăn mừng tại Overland Park, bang Kansas, ngày 3/11. Ảnh: AP

Ứng viên Dân chủ cũng hưởng lợi từ những tranh cãi liên quan đến đối thủ. Marshall, 66 tuổi, là bác sĩ sản khoa trước khi bước vào chính trường, từng đắc cử Hạ viện năm 2016 và Thượng viện năm 2020. New York Times hồi tháng 9 đưa tin ông từng kiện hơn 700 bệnh nhân về các hóa đơn y tế chưa thanh toán, trong đó có hàng chục người bị bắt sau vì không trình diện trước tòa. Marshall bác bỏ cách mô tả này, gọi bài báo là chiến dịch công kích chính trị.

Hamilton còn thu hút sự ủng hộ từ một bộ phận cử tri Cộng hòa. Michael Shull, bác sĩ nhi khoa đã nghỉ hưu và là thành viên Cộng hòa, cho biết ông ủng hộ Hamilton vì lập trường ôn hòa và sẵn sàng đối thoại với cử tri.

"Cuộc bầu cử này là lời phản bác chống lại sự thiếu tử tế và tàn nhẫn tại Washington", Hamilton nói trong thông điệp chiến thắng đêm 3/11, trước khoảng 1.000 người tại thành phố Overland Park.

Trước đám đông reo hò, ông kể câu chuyện ngụ ngôn về người Samaritan nhân hậu trong Kinh Thánh, liên hệ những bài học trong câu chuyện với bối cảnh chính trị hiện nay.

"Trong 6 năm phụng sự, tôi sẽ làm tất cả những gì có thể để lan tỏa tình yêu thương một cách mạnh mẽ. Tôi sẽ giúp đất nước chúng ta yêu thương nhiều hơn, phụng sự với niềm vui và lãnh đạo bằng lòng can đảm", ông nói.

Thanh Danh (Theo Reuters, Guardian, Kansas Reflector)