Theo yêu cầu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 5/10, Bộ Nội vụ sẽ hoàn thiện mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, có khả năng dẫn dắt, lan tỏa phát triển để nhân rộng. Bộ cũng được giao thẩm định hồ sơ thành lập đơn vị hành chính đô thị cấp xã của các địa phương đủ điều kiện, trình Chính phủ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng này.
Chủ trương xây dựng các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu hồi tháng 6, nhằm tăng khả năng điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm.
Cuối tháng 7, tại hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa 14, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cho biết Trung ương định hướng hình thành những xã hạt nhân có khả năng dẫn dắt và lan tỏa phát triển trong khu vực.
Làm việc với Bộ Nội vụ giữa tháng 9, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà giải thích xã, phường hạt nhân không phải loại đơn vị hành chính mới mà được lựa chọn từ các xã, phường hiện hữu. Những địa phương khác nếu đáp ứng tiêu chí cũng có thể được lựa chọn trong tương lai.
Theo Phó thủ tướng, xã, phường hạt nhân phải có nền tảng kinh tế - xã hội, hạ tầng, dịch vụ công và năng lực quản trị vượt trội. Những địa phương này sẽ được phân cấp, trao quyền và bố trí nguồn lực tương xứng để trở thành trung tâm quản trị, phát triển và cung cấp dịch vụ cho khu vực xung quanh.
Ngoài khả năng phát triển tại chỗ, xã, phường được lựa chọn phải có năng lực liên kết, hỗ trợ các địa phương lân cận, tạo động lực phát triển chung. Việc lựa chọn không giới hạn ở những xã, phường từng là trung tâm hành chính đô thị mà căn cứ vào tiềm năng, năng lực quản trị và khả năng lan tỏa thực tế.
Trụ sở UBND phường Thanh Xuân. Ảnh: Hoàng Giang
Cùng với đề án xã, phường hạt nhân, Chính phủ giao Bộ Nội vụ hoàn thiện khung tổ chức các cơ quan, đơn vị trong hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến cấp tỉnh, xã và đề án giao biên chế giai đoạn 2027-2031.
Xây dựng chỉ tiêu kinh tế cấp xã
Để đánh giá kết quả phát triển kinh tế - xã hội ở cấp cơ sở, Chính phủ giao Bộ Tài chính phối hợp với các địa phương xây dựng hai chỉ tiêu gồm tổng sản phẩm trên địa bàn cấp xã và thu nhập bình quân đầu người, hoàn thành trong tháng 10.
Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, tổng sản phẩm cấp xã phản ánh tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ do các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế tạo ra trên địa bàn trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm.
Thu nhập bình quân đầu người được tính bằng tổng thu nhập của các hộ dân cư trên địa bàn chia cho tổng số nhân khẩu của xã trong năm báo cáo.
Trước đây, tổng sản phẩm được tính ở cấp tỉnh, còn thu nhập bình quân đầu người được thống kê ở phạm vi rộng hơn. Việc xây dựng hai chỉ tiêu ở cấp xã nhằm tạo cơ sở đánh giá kết quả phát triển của từng địa phương, phù hợp mô hình chính quyền hai cấp và yêu cầu giao chỉ tiêu tăng trưởng đến cơ sở.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính giữa năm 2025, cả nước có 34 tỉnh, thành phố và 3.321 xã, phường, đặc khu.
Vũ Tuân