Tại Hội nghị Khoa học và Công nghệ hạt nhân cán bộ trẻ ngành năng lượng nguyên tử lần thứ IX, diễn ra ngày 8/10 tại Hà Nội, TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom), cho biết Việt Nam đang đứng trước những nhiệm vụ lớn về chương trình điện hạt nhân, bao gồm đầu tư nhà máy Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2 và hướng tới phát triển công nghệ lò phản ứng module nhỏ (SMR).
"Đây là những nhiệm vụ lớn và khó trong bối cảnh thiếu nguồn nhân lực", ông đánh giá, thêm rằng khoa học công nghệ hạt nhân có thể đóng góp vào giải quyết các vấn đề về lương thực, quản lý tài nguyên đất, nước cùng nhiều ứng dụng trong công nghiệp, y tế.
TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Năng lượng nguyên tử Việt Nam, trao đổi với các báo cáo viên tại hội nghị. Ảnh: Vinatom
Trong khi đó, khoa học công nghệ hạt nhân là lĩnh vực yêu cầu cao, đòi hỏi nền tảng liên ngành cùng quá trình nghiên cứu dài để có thể tham gia vào các dự án. Chẳng hạn, kỹ sư chủ chốt vận hành nhà máy cần trải qua trên 10 năm đào tạo và thực hành.
"Rất cần các cán bộ giỏi để chúng ta phát triển lĩnh vực hạt nhân thời gian tới, do đó cũng rất nhiều cơ hội", đại diện Vinatom nhấn mạnh.
Trong bối cảnh đó, Vinatom tổ chức Hội nghị cán bộ trẻ kỳ thứ IX, nhằm góp phần phát triển nguồn nhân lực trẻ thông qua diễn đàn trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối hợp tác. Sự kiện quy tụ 84 báo cáo viên - cán bộ trẻ, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Ngoài các đơn vị trực thuộc Vinatom, hội nghị có sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và bệnh viện.
44 báo cáo được chọn để trình bày trực tiếp trước các chuyên gia trong ngành. Các nghiên cứu trải rộng từ vật lý hạt nhân, kỹ thuật lò phản ứng đến kiểm tra không phá hủy và ứng dụng bức xạ. Một số kết hợp trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu với các phương pháp mô phỏng để giải quyết bài toán thực tiễn.
Chẳng hạn, báo cáo viên Đinh Việt Hải của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nghiên cứu đặc trưng vật lý neutron và quá trình cháy của bó nhiên liệu lò VVER-1000 bằng phần mềm OpenMC. Công trình tính toán phân bố neutron, công suất và sự thay đổi thành phần nhiên liệu trong quá trình sử dụng, đồng thời đối chiếu với dữ liệu tham chiếu quốc tế.
Ở lĩnh vực kiểm tra không phá hủy phục vụ công nghiệp, vật liệu và chế tạo, báo cáo viên Vũ Đức Vinh, thuộc Trung tâm Đánh giá không phá hủy - Vinatom, giới thiệu quá trình xây dựng năng lực và triển khai kiểm tra đường ống năng lượng cao tại Nhà máy Nhiệt điện Mông Dương 2. Chương trình kết hợp kiểm tra không phá hủy với đánh giá cấu trúc kim loại, theo dõi suy giảm vật liệu và xây dựng dữ liệu phục vụ bảo dưỡng. Kinh nghiệm này góp phần tạo nền tảng cho kiểm soát chất lượng, đánh giá độ tin cậy của thiết bị trong các dự án năng lượng hạt nhân.
Trung tâm cũng hỗ trợ kỹ thuật cho Viện Hàng không Vũ trụ Viettel và các đơn vị quốc phòng trong công tác kiểm tra nâng hạn, thiết kế và làm chủ dây chuyền sản xuất khí tài.
Ở hướng tích hợp công nghệ thông tin, TS Nguyễn Duy Quang, thuộc Viện Nghiên cứu hạt nhân, ứng dụng học sâu để phân biệt tín hiệu neutron và gamma. Theo kết quả được trình bày, chỉ số đánh giá khả năng phân biệt tăng từ khoảng 1,0 với phương pháp truyền thống lên 4,6. Kết quả bước đầu cho thấy tiềm năng sử dụng AI để xử lý tín hiệu và nâng cao khả năng phát hiện neutron.
Trong y tế, báo cáo viên Nguyễn Văn Kiên của Bệnh viện K đề cập nghiên cứu mô phỏng máy gia tốc phục vụ xạ trị. Mô hình có thể đọc dữ liệu ghi lại trong quá trình điều trị để tính toán phân bố liều bức xạ hấp thụ trong xạ trị, hướng tới hỗ trợ kiểm tra chất lượng điều trị cho từng bệnh nhân.
Hội nghị cán bộ trẻ được Vinatom tổ chức định kỳ hai năm một lần, từ 2010. Sự kiện nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình. Đại diện Viện cũng cho biết hội nghị là diễn đàn kết nối giữa các đơn vị nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hạt nhân, đưa công nghệ vào các lĩnh vực kinh tế - xã hội.
Nam Nguyễn
- 'Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân là nhiệm vụ chiến lược lâu dài'