Những ngày qua, câu chuyện điểm chuẩn của Trường ĐH Sư phạm TP HCM khiến tôi đọc đi đọc lại nhiều lần. Sư phạm Toán lấy 29,49 điểm; sư phạm Vật lý 29,78; sư phạm Hóa học 29,83; sư phạm Ngữ văn và Lịch sử cùng ở mức 29,8 điểm theo phương thức sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT. Có những tổ hợp mà ngay cả thủ khoa toàn quốc, nếu chỉ xét kết quả thi cùng mức điểm ưu tiên theo quy định, cũng không chạm được ngưỡng trúng tuyển.
Một học sinh 18 tuổi nhìn bảng điểm ấy có thể không nghĩ đến kỹ thuật quy đổi, phân vị hay thuật toán xét tuyển. Điều em nhìn thấy đơn giản hơn nhiều: mình đã học rất giỏi, điểm thi thuộc nhóm cao nhất cả nước, vậy mà một cánh cửa vẫn đóng lại. Tôi đồng ý rằng Sư phạm phải thu hút người giỏi. Tôi còn mong ngành Sư phạm có ngày trở thành lựa chọn đầu tiên của thật nhiều học sinh xuất sắc, chứ không phải lựa chọn dự phòng. Nhưng từ đó đi đến kết luận rằng "người điểm càng cao thì càng có khả năng đào tạo người thành tài" là một bước nhảy quá xa.
Quy chế tuyển sinh năm 2026 đã có những thay đổi đáng kể: các phương thức được đưa vào hệ thống xét tuyển chung, quy định về quy đổi, điểm cộng, nguồn tuyển và thứ tự nguyện vọng được siết lại; riêng các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét các nguyện vọng từ 1 đến 5. Trường ĐH Sư phạm TP HCM cũng công bố nhiều phương thức tuyển sinh, từ tuyển thẳng đến kết quả thi tốt nghiệp THPT và kết quả học tập kết hợp kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt. Theo thông tin được công bố, đã có 284 thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển diện tuyển thẳng; nhà trường lý giải rằng ở một số ngành, lượng thí sinh thành tích nổi bật tập trung lớn, sau quy đổi khiến mức cạnh tranh tăng mạnh.
>> 'Bỏ môn thứ ba thi vào lớp 10 - giảm tải hay áp lực lớn hơn?'
Nhưng ở đây có một câu hỏi khác: nếu một phương thức tuyển sinh tồn tại trên giấy tờ, trong khi kết quả cuối cùng khiến người đứng đầu toàn quốc ở tổ hợp tương ứng gần như không còn khả năng cạnh tranh, thì cơ quan quản lý và cơ sở đào tạo có nên xem lại thiết kế của hệ thống hay không? Theo tôi là có. Một chính sách có thể hợp pháp nhưng chưa tối ưu. Một thuật toán có thể chạy đúng nhưng tạo ra kết quả khó giải thích với xã hội. Và khi điều đó xảy ra, phản ứng phù hợp của nhà quản lý không nên dừng ở câu "đã làm đúng quy định".
Nếu một ngành dành phần lớn cơ hội cho những nhóm thí sinh có thành tích đặc biệt, điều ấy nên được thể hiện đủ rõ từ trước mùa đăng ký. Thí sinh cần hình dung tương đối cơ hội còn lại của từng con đường xét tuyển, thay vì nhìn thấy một phương thức được công bố, đặt nguyện vọng rồi sau đó mới nhận ra mức cạnh tranh thực tế gần như nằm ngoài phổ điểm của kỳ thi.
Cơ quan quản lý cũng nên "kiểm thử" chính sách bằng những tình huống cực đoan trước khi mùa tuyển sinh bắt đầu. Chẳng hạn, nếu thủ khoa của một tổ hợp không đủ điểm trúng tuyển theo phương thức dùng chính tổ hợp đó, hệ thống phải tự đặt câu hỏi: đây là kết quả hợp lý của cạnh tranh hay là dấu hiệu cho thấy tỷ trọng, cách quy đổi hoặc sự tương tác giữa các phương thức đang tạo ra một nghịch lý?
Ngành Sư phạm cần người giỏi, không ai phủ nhận điều đó. Nhưng nếu muốn có những người thầy đủ sức đào tạo người thành tài, chúng ta còn phải làm nhiều hơn việc dựng một cánh cửa đầu vào thật cao rồi chọn những người nhảy qua được. Việc khó hơn, và cũng quan trọng hơn, là sau khi họ bước qua cánh cửa ấy, chúng ta sẽ đào tạo họ trở thành người thầy như thế nào?
- Nơm nớp lo con trượt đại học dù điểm thi 26,65
- Vỡ mộng lớp 10 trường top dù con năm nào cũng đạt học sinh giỏi
- 'Lớp có 9 học sinh giỏi nhưng điểm thi vào lớp 10 thua con tôi'
- 9 năm học sinh giỏi nhưng vẫn thi trượt lớp 10 công lập
- Điểm thi học kỳ 0,75 nhưng con tôi vẫn đỗ đại học top đầu ở Bỉ
- Đảm bảo công bằng thế nào khi TP HCM bỏ thi vào 10?