Một vị khách đổ 4 lít xăng với giá 26.830 đồng/lít, tức tổng cộng 107.320 đồng. Người đó đưa 200.000 đồng, nhân viên cây xăng trả lại 92.000 đồng, tức số tiền khách thực trả là 108.000 đồng, cao hơn giá niêm yết 680 đồng. Điều đáng nói là nhân viên không giải thích việc làm tròn này. Với nhiều người, 680 đồng có lẽ chẳng mua thứ gì ở hiện tại, nên sẽ nói: "Thôi, vài trăm đồng, bỏ qua đi".
Nhưng tôi lại nghĩ khác. Không phải vì 680 đồng đáng giá đến mức phải quay lại cây xăng tranh luận cho bằng được. Mà bởi trong một giao dịch, điều người mua quan tâm không chỉ là mất bao nhiêu tiền. Họ còn quan tâm mình có được đối xử thế nào?
Một người khách có thể vui vẻ bỏ qua 680 đồng nếu nhân viên nói: "Anh/chị thông cảm, bên em làm tròn lên 108.000 đồng được không ạ?". Khi ấy, người mua có quyền đồng ý hoặc không đồng ý. Câu chuyện rất nhẹ nhàng. Nhưng nếu tiền được tự động làm tròn theo hướng có lợi cho người bán mà khách hàng không được hỏi ý kiến, cảm giác lại hoàn toàn khác. Một giao dịch văn minh không chỉ cần đúng số tiền, mà còn cần rõ ràng về cách tính tiền.
Tôi từng gặp không ít tình huống tương tự trong đời sống khi người bán tự động làm tròn, lờ đi việc thối tiền lẻ, hay lấy lý do để xin luôn tiền thừa của khách. Vấn đề là những chuyện như vậy nếu xảy ra một lần thì chỉ là chuyện nhỏ. Nhưng nếu một cách làm trở thành thói quen, nó sẽ tạo ra một chuẩn mực khác. Đặc biệt, trong hoạt động kinh doanh, tiền phải đi cùng với sự minh bạch. Khách hàng không thể biết người bán làm tròn vì hệ thống thanh toán, vì không có tiền lẻ, vì quy định nội bộ hay đơn giản chỉ vì "khách thường không hỏi". Và nếu người bán không nói, khách cũng không có cách nào biết.
>> Tôi như 'kẻ khác người' vì không tip cho nhân viên quán bar
Một người có thể rất giàu nhưng vẫn muốn nhận đủ tiền thừa của mình. Một người thu nhập thấp cũng có thể sẵn sàng bỏ qua vài trăm đồng tiền thối. Giá trị của một khoản tiền không thể được đo bằng việc người khác có đủ khả năng bỏ qua hay không. Tiền là tiền, giao dịch là giao dịch.
Người mua thường ngại đòi lại tiền lẻ. Ngại vì sợ người khác nhìn mình như người "so đo", "tính toán"; ngại vì số tiền quá nhỏ; ngại vì phía sau mình còn người đang chờ; ngại vì không muốn tranh cãi với nhân viên bán hàng. Chính tâm lý ấy đôi khi khiến người ta tự bỏ qua quyền lợi của mình. Tôi nghĩ đây là một điều rất đáng suy ngẫm.
Chúng ta cần phân biệt tử tế với dễ dãi. Tử tế là khi tôi chủ động nói: "Thôi, vài trăm đồng, anh khỏi thối cũng được". Còn nếu người bán tự ý lấy phần tiền lẻ đó mà không hỏi, rồi mặc nhiên cho rằng khách sẽ không phản ứng vì "có bao nhiêu đâu", thì đó không còn là sự tử tế từ phía khách nữa. Nó trở thành một cách ứng xử thiếu tôn trọng quyền lựa chọn của khách hàng. Với tôi, tiền thừa dù 100 đồng hay 100.000 đồng, tôi cũng có quyền quyết định có lấy lại hay không?
Câu chuyện ở cây xăng chỉ là một lát cắt rất nhỏ của đời sống kinh tế. Mỗi ngày chúng ta mua một ly cà phê, bát phở, mớ rau, đổ xăng, thanh toán hóa đơn, chuyển khoản, quét mã QR. Hàng triệu giao dịch diễn ra nhanh đến mức chúng ta gần như không kiểm tra lại. Chính sự thuận tiện ấy đòi hỏi một thứ khác đi cùng: niềm tin và minh bạch. Người bán cần hiểu rằng khách hàng không phải là người để mình "làm tròn cho tiện". Người mua cũng cần hiểu rằng bảo vệ quyền lợi không đồng nghĩa với gây khó dễ cho người khác.
- Tôi không cho phép thiếu một đồng tiền 'thối'
- Ăn chặn tiền 'thối'
- Tôi không đòi hỏi tài xế, shipper 'thối' tiền lẻ
- Tiền lẻ bị 'ghẻ lạnh'
- Tôi kiên quyết không trả khi nhà hàng đòi tiền boa
- Tiền boa dễ dãi