Vào rừng hái ớt mọi

Từ tháng 4 đến tháng 9, ớt mọi, còn gọi là ớt xiêm hoặc ớt hiểm, mọc tự nhiên trên nương rẫy và trong rừng ở xã Dân Hóa bắt đầu cho quả. Người dân cho biết chim ăn ớt rồi phát tán hạt qua phân. Gặp đất nhiều mùn, tro ở nương rẫy hoặc rừng keo thưa, hạt nảy mầm; cây sinh trưởng sau Tết Nguyên đán và khoảng hai tháng sau cho nhiều quả.

Dân Hóa là xã vùng cao giáp Lào, có gần 10.000 người, hơn 98% là đồng bào Bru-Vân Kiều và Chứt. Người dân chủ yếu sống bằng nương rẫy, rừng trồng và chăn nuôi; ớt là gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày.

Sau nhiều ngày mưa, bà Hồ Thị Bình, 51 tuổi, người Chứt ở bản Ba Lóoc, xã Dân Hóa, đi bộ khoảng 20 phút vào rừng keo hai năm tuổi để hái ớt. Bà mặc áo mưa, đội nón để nước đọng trên lá cây không làm ướt người, mang theo gùi và rựa. Trên 4 ha đất trồng keo và lúa nương của gia đình, những cây ớt mọc rải rác.

Ớt mọc nhiều trong những rừng keo chưa đầy hai năm tuổi, khi tán cây còn thưa và ánh sáng lọt xuống mặt đất. Keo lớn dần, rừng rợp bóng thì ớt thưa hơn. Để hái những quả chín dưới tán keo, bà Bình phải len qua đám cây bụi mọc chằng chịt.

Tranh thủ ngày nghỉ, bà Nguyễn Thị Thu Hường, Hiệu trưởng Trường Mầm non số 1 Dân Hóa, lên khu nương rộng 2 ha của gia đình để hái ớt. Bà cho biết vài năm gần đây, người dân tìm cây giống mọc tự nhiên rồi mang về trồng tập trung để tiện thu hái. “Cây vẫn lớn lên tự nhiên trên đất rừng nên quả giữ được vị thơm, cay như ớt mọc trong rừng”, bà nói.

Mưa kéo dài khiến bà Bình không lên rừng hái ớt thường xuyên, để những quả chín đỏ xen lẫn quả xanh trên cành. Bà cho biết thường đi hái mỗi tuần một lần, được hơn một kg ớt.

Ngoài hái ớt mọc tự nhiên trong rừng keo, đến mùa, người dân còn tìm cây giống đem trồng tập trung ở những khoảng đất trống để tiện chăm sóc, thu hái. Những đám ớt trồng theo cách này có thể cho 4-10 kg quả.

Ớt hái được, bà Bình bỏ vào chiếc gùi nhỏ đeo bên hông. Quả trên những cây đón nhiều ánh sáng thường xanh đậm, còn dưới tán rừng rậm thì nhạt màu hơn. Những quả chín không kịp hái rụng xuống đất, để lại hạt giống cho mùa sau. Khi mùa mưa đến, có cây trụi lá hoặc chết; một số cây qua được mùa rét sẽ tiếp tục sinh trưởng, cho quả vào năm sau.

Người dân Dân Hóa thường giã ớt mọi với muối để chấm thịt, cá, rau rừng, hoặc dùng làm gia vị trong bữa ăn. Vị thơm cay ấy đã trở thành nét quen thuộc trong ẩm thực của đồng bào vùng cao nơi đây.

Với những gia đình có nương rộng, việc hái ớt trở thành khoản thu nhập thêm từ sản vật tự nhiên của rừng. Ớt sau khi thu hái được nhặt bỏ lá, loại bớt quả đỏ.

Ớt mọi tươi bán với giá khoảng 250.000-350.000 đồng một kg. Quả ớt nhỏ, thon, giòn, có vị cay nồng và mùi thơm đặc trưng. Nhiều người tìm mua loại ớt này làm quà khi đến Dân Hóa.

Những nương lúa xen giữa rừng keo tràm trên núi là môi trường thuận lợi để ớt mọi sinh trưởng. Chúng mọc tự nhiên, không cần bón phân hay chăm sóc. Khi lên nương làm việc, người dân thường hái một ít mang về dùng trong gia đình; số lượng nhiều mới đem bán ở chợ hoặc cho các quán ăn trong vùng.