Tôi vừa đọc được một chia sẻ của một người bỏ phố về quê với số vốn khoảng 5 tỷ đồng. Thay vì tiếp tục công việc nơi đô thị, người này thuê đất, dựng nhà kính trồng dưa lưới, nuôi ong, trồng xoài, trồng dứa thơm.

Nghe qua, đó đúng là hình ảnh nhiều người đang tìm kiếm trong trào lưu bỏ phố về quê: Rời thành phố, có một khoản vốn, về quê làm nông, sống gần thiên nhiên và tự gây dựng một công việc của riêng mình.

Nhưng sau thời gian bắt tay vào làm, thực tế lại không đơn giản như những gì người ta thường hình dung. Giá nông sản lúc lên lúc xuống. Đến mùa thu hoạch, nếu giá thấp thì có khi bán không đủ chi phí, thậm chí phải bỏ.

Thương lái cũng lựa những trái đẹp, đạt tiêu chuẩn để đưa vào phân khúc tốt hơn; còn hàng loại 2, loại 3 thì giá rẻ, đôi khi rẻ đến mức người trồng gần như không còn bao nhiêu lợi nhuận.

Điều khiến người này nản không phải vì không chịu khó làm việc. Vấn đề nằm ở chỗ làm ra được sản phẩm nhưng chưa tìm được cách bán hiệu quả. Và câu hỏi được đặt ra rất thực tế: những loại nông sản không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu thì có thể đi đâu, làm gì để không phải đổ bỏ?

Câu chuyện này khiến tôi nghĩ nhiều hơn về trào lưu "bỏ phố về quê" đang được không ít người lựa chọn.

Trên mạng xã hội, hình ảnh về cuộc sống ở quê thường khá đẹp: Có đất rộng, có vườn cây, có nhà kính, sáng chăm cây, chiều thu hoạch, cuộc sống chậm rãi và tự chủ hơn. Nhưng phía sau những hình ảnh ấy là một bài toán rất khác: sản xuất cái gì, sản lượng bao nhiêu, bán cho ai, giá nào và nếu thị trường không mua thì xử lý thế nào?

Làm nông không chỉ là câu chuyện của đất đai và kỹ thuật trồng trọt. Đó còn là câu chuyện của thị trường.

Một người có thể trồng được một giống cây rất tốt nhưng nếu cùng thời điểm có quá nhiều người cùng trồng, giá giảm mạnh thì năng suất cao chưa chắc đồng nghĩa với lợi nhuận cao. Ngược lại, một sản phẩm không hoàn hảo về hình thức chưa chắc đã phải bỏ đi nếu tìm được thị trường phù hợp hoặc có cách chế biến, bảo quản và tiêu thụ khác.

Đặc biệt, với những người mang một khoản tiền lớn từ thành phố về quê, rủi ro càng cần được tính toán trước. 5 tỷ đồng nghe là một số vốn đáng kể, nhưng nếu liên tục đầu tư vào đất, nhà kính, cây giống, thiết bị, nhân công rồi mới bắt đầu tìm đầu ra thì số tiền ấy cũng có thể nhanh chóng bị bào mòn. Khi đó, "bỏ phố về quê" không còn là một lựa chọn sống đơn thuần mà đã trở thành một hoạt động kinh doanh thực sự.

Có lẽ điều cần thay đổi không phải là giấc mơ về quê làm nông, mà là cách chuẩn bị cho giấc mơ đó.

Trước khi xuống tiền, cần thử thị trường với quy mô nhỏ, tìm hiểu đầu ra, tính cả phương án cho hàng loại 2, loại 3 và quan trọng nhất là phải xác định mình đang bán một sản phẩm nông nghiệp hay đang xây dựng một mô hình kinh doanh nông nghiệp.

Bỏ phố về quê có thể giúp một người tìm được cuộc sống mình mong muốn, nhưng quê không phải là nơi mọi thứ đều dễ dàng hơn thành phố. Nếu ở thành phố, người ta lo tiền thuê nhà, chi phí sinh hoạt và cạnh tranh việc làm thì ở quê, người làm nông phải đối mặt với thời tiết, dịch bệnh, giá cả và thị trường. Rời thành phố chỉ là bước đầu; để sống được ở quê bằng chính công việc của mình mới là bài toán khó hơn.

Có lẽ trước khi hỏi "bỏ phố về quê có sống tốt không", mỗi người nên hỏi thêm một câu thực tế hơn: Nếu nông sản mình làm ra không bán được với giá mong muốn, mình đã có phương án nào khác chưa?

Rất may, sau khi cuộn hàng trăm bình luận, tôi đã thấy một người nói đúng vấn đề, đó là nếu không bán nông sản tươi được (rớt giá, không ai mua...) thì có nhà máy thu mua nguyên liệu nào ở gần khu vực mình sản xuất, có thể thử kết nối và bán nguyên liệu cho họ có được không?

Tất nhiên, đây chỉ là một gợi ý. Điều tôi muốn nói là khi quyết định làm gì, cần tính cho kỹ và có nhiều phương án B, C thay thế. Đừng tự dồn mình vào thế khó chỉ với một kế hoạch A.

Trúc Thanh