Sáng 21/9, cho ý kiến về dự án sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ông Phan Văn Mãi cho rằng chính sách cần tính đủ chi phí xã hội, nhất là ảnh hưởng đến sức khỏe, thay vì chỉ cân nhắc đóng góp kinh tế và nguồn thu ngân sách.
Theo ông, việc sử dụng thuốc lá phải được đánh giá trên ba phương diện gồm nhu cầu tiêu dùng, đóng góp kinh tế - tài chính và chi phí xã hội về sức khỏe. Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo cần xây dựng lộ trình giảm cả nguồn cung và nhu cầu sử dụng, không e ngại việc hụt thu ngân sách.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định thuốc lá đang được bày bán phổ biến, người dân có thể mua dễ dàng ở nhiều nơi. Lần sửa đổi luật này vì thế cần tạo ra thay đổi căn bản bằng việc hạn chế số lượng, phạm vi điểm bán, chỉ cho phép kinh doanh tại một số địa điểm nhất định.
"Thực trạng hiện nay thuốc lá có thể mua dễ dàng ở bất kỳ đâu, cần có sự thay đổi cơ bản bằng việc hạn chế điểm bán lẻ", ông Mãi nói.
Ông cũng đề nghị kiểm soát chặt độ tuổi, bảo đảm chỉ người từ đủ 18 tuổi được mua thuốc lá; đồng thời rà soát các quy định liên quan để luật thống nhất với hệ thống pháp luật, tránh mâu thuẫn, tranh chấp khi thực hiện.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế - Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu tại phiên họp sáng 21/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Trình bày dự thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung nhiều hành vi bị cấm nhằm siết hoạt động mua bán, trưng bày và quảng cáo thuốc lá.
Theo đó, dự thảo cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; cấm bán qua máy tự động, không gian mạng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng số và các phương thức giao dịch điện tử khác.
Cơ sở bán buôn, bán lẻ phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Nếu nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi, người bán phải kiểm tra căn cước, tài khoản định danh điện tử trên VNeID hoặc hộ chiếu. Chính phủ cũng đề xuất cấm bán thuốc lá trong phạm vi 100 m ngoài cổng cơ sở giáo dục và cơ sở y tế.
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban cơ bản đồng tình với các chính sách lớn của dự luật, đồng thời đề nghị bổ sung trách nhiệm kiểm tra độ tuổi người mua. Hình thức xác nhận độ tuổi có thể được quy định cụ thể tại văn bản dưới luật.
Đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ bản chất khoa học, thống nhất cách hiểu và nhận diện để thuận lợi khi thực thi. Quy định về hành vi bị cấm và quản lý sản xuất thuốc lá cần ngắn gọn, rõ ràng, thể chế hóa đầy đủ chủ trương cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng của Quốc hội.
Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội làm việc sáng 21/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Dự thảo bổ sung lệnh cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác.
Phạm vi cấm còn bao gồm thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp, sản xuất các sản phẩm này. Cơ quan soạn thảo cho rằng quy định như vậy sẽ bao quát các sản phẩm chứa nicotine gây nghiện, có hại cho sức khỏe, kể cả những dạng mới có thể xuất hiện trong tương lai.
Về địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc giữ quy định hiện hành đối với cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp; đồng thời nghiên cứu tăng diện tích, tỷ lệ hình ảnh cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đề nghị Chính phủ giải trình căn cứ bãi bỏ quy định về tham gia thành lập cơ sở tư vấn cai nghiện thuốc lá, đầu tư sản xuất và quản lý doanh nghiệp thuốc lá.
Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ hút thuốc lá điếu tại Việt Nam đã giảm trong hơn một thập kỷ qua. Tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023; ở nhóm 13-17 tuổi, mức giảm tương ứng từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019. Trái lại, tỷ lệ người trưởng thành sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 0,2% năm 2015 lên 3,6% năm 2020, tập trung chủ yếu ở nhóm 15-24 tuổi.
Thuốc lá hiện vẫn dễ mua do số lượng điểm bán lớn, trong khi hoạt động kinh doanh và độ tuổi người mua chưa được kiểm soát chặt. Quy định cấm người dưới 18 tuổi mua, bán, sử dụng thuốc lá và cấm cung cấp sản phẩm này cho trẻ vị thành niên chưa được thực hiện nghiêm do thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả.
Sơn Hà