Những ngày gần đây, tôi nghe nhiều bạn bè, đồng nghiệp xung quanh mình tranh luận về chuyện "ăn mỡ lợn giúp giảm cân hay khiến tăng cân?". Người khẳng định bỏ dầu thực vật, chuyển sang dùng mỡ lợn thì giảm được vài kg sau vài tháng. Người khác lại quả quyết mỡ lợn là thủ phạm gây béo phì, mỡ máu và bệnh tim mạch. Những ý kiến trái chiều ấy khiến không ít người hoang mang, đặc biệt trong bối cảnh ai cũng mong muốn tìm được một chế độ ăn vừa ngon miệng vừa có lợi cho sức khỏe.
Đây không phải lần đầu một loại thực phẩm bị đưa lên "ghế nóng". Trước đây, tinh bột từng bị xem là nguyên nhân hàng đầu gây tăng cân. Sau đó đến đường, thịt đỏ, dầu ăn, rồi các loại trái cây ngọt. Bây giờ đến lượt mỡ lợn. Điều đáng nói là mỗi khi xuất hiện một xu hướng dinh dưỡng mới, nhiều người thường tìm kiếm một câu trả lời đơn giản cho một vấn đề vốn rất phức tạp. Nhưng cơ thể con người không vận hành theo kiểu "ăn thứ này sẽ gầy" hay "ăn cái kia là béo". Cân nặng là kết quả của sự tương tác giữa chế độ ăn, mức độ vận động, giấc ngủ, tâm lý và nhiều yếu tố sức khỏe khác.
Đối với nhiều thế hệ người Việt, mỡ lợn không phải là thực phẩm xa lạ. Trước khi các loại dầu thực vật phổ biến như hiện nay, hầu hết bữa cơm gia đình đều sử dụng mỡ lợn để chế biến món ăn. Bát rau muống luộc có thêm chút mỡ hành, đĩa cơm rang vàng óng hay nồi cá kho thơm lừng đều gắn với ký ức của nhiều người. Trong những năm tháng khó khăn, mỡ lợn thậm chí còn được xem là nguồn năng lượng quý giá giúp người lao động duy trì sức khỏe.
Sau này, cùng với sự phát triển của khoa học dinh dưỡng và những cảnh báo về bệnh tim mạch, nhiều gia đình bắt đầu thay thế hoàn toàn mỡ động vật bằng dầu thực vật. Quan niệm "mỡ lợn có hại, dầu thực vật có lợi" dần trở thành một suy nghĩ phổ biến. Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây cho thấy việc đánh giá thực phẩm theo cách trắng - đen như vậy là chưa đầy đủ. Trong dinh dưỡng học hiện đại, điều quan trọng không chỉ là nguồn gốc chất béo mà còn là lượng sử dụng, tần suất sử dụng và sự cân bằng trong toàn bộ khẩu phần ăn.
Nhưng đáng tiếc là khi đi qua "bộ lọc" của mạng xã hội, nhiều thông tin lại bị đơn giản hóa thành những kết luận cực đoan. Từ chỗ bị xem là có hại, mỡ lợn bỗng được một số người ca ngợi như một giải pháp giảm cân hiệu quả. Và cuộc tranh luận mới lại bắt đầu.
>> 'Đi bộ 10.000 bước mỗi ngày nhưng đùi nhão, hông chảy xệ'
Con người luôn muốn tìm một "bí quyết vàng" để giảm cân. Chúng ta thích tin rằng chỉ cần bỏ một món ăn hoặc thêm một món ăn nào đó vào thực đơn là có thể thay đổi vóc dáng. Nhưng khoa học dinh dưỡng lại cho thấy điều ngược lại. Không có loại thực phẩm nào tự động làm cơ thể giảm cân. Nếu một người giảm lượng đường, bánh kẹo, nước ngọt, thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tăng rau xanh, chất đạm chất lượng cao và sử dụng chất béo hợp lý, họ hoàn toàn có thể giảm cân. Tuy nhiên, kết quả ấy đến từ sự thay đổi toàn diện của chế độ ăn chứ không phải từ riêng mỡ lợn.
Ngược lại, nếu một người thường xuyên ăn quá nhu cầu của cơ thể, ít vận động, ngủ không đủ giấc và duy trì lối sống tĩnh tại, cân nặng sẽ tăng lên dù nguồn năng lượng đó đến từ mỡ lợn, cơm trắng hay bánh ngọt. Cơ thể không quan tâm năng lượng dư thừa đến từ đâu? Khi lượng calo nạp vào vượt quá lượng calo tiêu hao trong thời gian dài, phần dư thừa ấy sẽ được tích lũy dưới dạng mỡ dự trữ. Tất cả phụ thuộc vào lượng ăn và cách sống của mỗi người.
Nhiều người lo lắng về một thìa mỡ lợn trong bữa cơm nhưng lại không để ý rằng một ly trà sữa hay vài lon nước ngọt mỗi ngày có thể cung cấp lượng năng lượng lớn hơn rất nhiều. Cũng giống như việc nhiều người sợ ăn thịt mỡ nhưng lại thức khuya thường xuyên, ngủ ít, căng thẳng kéo dài và gần như không vận động. Những yếu tố ấy mới thực sự góp phần làm gia tăng tình trạng thừa cân, béo phì và các bệnh chuyển hóa. Vì vậy, nếu chỉ tập trung tranh luận mỡ lợn tốt hay xấu mà bỏ qua bức tranh tổng thể của lối sống, chúng ta đang nhìn sai trọng tâm của vấn đề.
Trong thực tế công việc, tôi từng gặp nhiều người mong muốn giảm cân thật nhanh. Họ sẵn sàng bỏ hoàn toàn cơm, chỉ ăn rau hoặc áp dụng những chế độ ăn cực đoan được quảng bá trên mạng xã hội. Những tuần đầu tiên, cân nặng giảm xuống khiến họ rất phấn khởi. Nhưng sau đó cơ thể bắt đầu xuất hiện cảm giác mệt mỏi, giảm sức lao động, giảm khối cơ và mất cân bằng dinh dưỡng. Khi không thể tiếp tục duy trì chế độ quá khắt khe ấy, họ quay trở lại thói quen cũ. Kết quả là cân nặng tăng trở lại, thậm chí cao hơn trước. Đây là vòng luẩn quẩn mà rất nhiều người đang gặp phải.
Giảm cân bền vững chưa bao giờ là câu chuyện của vài tuần hay vài tháng. Đó là hành trình thay đổi lối sống trong nhiều năm. Cơ thể không cần những cú sốc dinh dưỡng. Điều cơ thể cần là sự ổn định, khoa học và kiên trì. Một người đi bộ đều đặn mỗi ngày, ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng và kiểm soát căng thẳng thường đạt kết quả tốt hơn rất nhiều so với người liên tục chạy theo các trào lưu giảm cân ngắn hạn.
Mỗi năm, mạng xã hội lại xuất hiện một "ngôi sao dinh dưỡng" mới. Có giai đoạn người ta đổ xô uống nước cần tây để giảm cân. Sau đó là chế độ keto, nhịn ăn gián đoạn, giấm táo, hạt chia, yến mạch rồi đến mỡ lợn. Mỗi xu hướng đều đi kèm những câu chuyện thành công được chia sẻ với tốc độ chóng mặt. Chỉ cần một người đăng tải hình ảnh giảm vài kg sau một thời gian ngắn, hàng nghìn người khác sẵn sàng làm theo.
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Mỗi cơ thể có đặc điểm chuyển hóa khác nhau. Những gì hiệu quả với người này chưa chắc phù hợp với người khác. Khi một loại thực phẩm được tung hô quá mức, công chúng rất dễ rơi vào trạng thái kỳ vọng quá lớn. Và khi kết quả không như mong muốn, họ lại chuyển sang tìm kiếm một "thần dược" mới. Vòng lặp ấy cứ tiếp tục diễn ra mà không giải quyết được gốc rễ của vấn đề.
Nếu ăn quá mức nhu cầu và ít vận động, mỡ lợn sẽ góp phần làm tăng cân giống như bất kỳ nguồn năng lượng dư thừa nào khác. Nhưng nếu sử dụng hợp lý trong một chế độ ăn cân bằng, kết hợp vận động thường xuyên và kiểm soát tổng năng lượng nạp vào, mỡ lợn không phải nguyên nhân khiến chúng ta béo lên. Điều thực sự quyết định sức khỏe và tuổi thọ của mỗi người nằm ở những lựa chọn được lặp lại mỗi ngày. Một chế độ ăn cân bằng, một cơ thể vận động thường xuyên, một tinh thần ổn định và một lối sống khoa học luôn có giá trị hơn bất kỳ xu hướng dinh dưỡng nào xuất hiện trên mạng xã hội.
- 'Khát khô cổ vì bữa cơm có bốn bát nước chấm'
- Tôi ăn phở bỏ nửa bát nước dùng
- 10 năm tôi ăn phở không thêm đẫm tương ớt, chanh, giấm
- Tôi tiếc cho những người ăn phở chất đầy gia vị nhưng bỏ nửa bát nước dùng
- Thói quen ăn phở đậm gia vị khiến tôi trả giá
- Suất cơm chứa 5 g muối ăn mòn tuổi thọ người Việt