Viêm tiểu phế quản tắc nghẽn sau nhiễm virus hợp bào hô hấp

Bé Mia điều trị tại New Zealand song các triệu chứng vẫn tiếp diễn. Khi bé đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội khám, ThS.BS Lê Thị Lan Anh, Phó trưởng khoa Nhi, ghi nhận vùng đông đặc ở thùy trên phổi phải, tổn thương dạng kính mờ ở cả hai phổi, thành phế quản dày và nhiều dịch ứ đọng. Dựa trên tiền sử nhiễm RSV nặng và ho kéo dài, tái diễn, bác sĩ chẩn đoán bé viêm mũi họng cấp trên nền viêm tiểu phế quản tắc nghẽn sau nhiễm trùng (PIBO).

PIBO thường xuất hiện sau nhiễm trùng hô hấp dưới, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm, xơ hóa và thu hẹp các tiểu phế quản, cản trở lưu thông khí. Tác nhân thường gặp gồm adenovirus, RSV, virus cúm, virus parainfluenza và vi khuẩn mycoplasma pneumoniae.

Theo bác sĩ Lan Anh, RSV có thể làm tổn thương lớp tế bào lót bên trong tiểu phế quản, kích hoạt phản ứng viêm. Khi mô phục hồi bất thường, xơ hóa hình thành, khiến đường thở thu hẹp. Trẻ có thể ho, khò khè, khó thở kéo dài và suy giảm chức năng phổi.

Khác với PIBO, viêm tiểu phế quản cấp do virus chủ yếu gây viêm, phù nề, tăng tiết dịch và phần lớn trẻ hồi phục trong 1-2 tuần. Ở bé Mia, đợt viêm mũi họng hiện tại làm tăng tiết dịch nhầy, khiến đờm ứ đọng và triệu chứng hô hấp nặng hơn.

Bác sĩ điều trị cho bệnh nhi bằng thuốc giãn phế quản, chống viêm và kháng sinh, thở khí dung, vệ sinh mũi họng làm sạch đường thở, kết hợp phục hồi chức năng hô hấp, hỗ trợ tống xuất đờm, cải thiện thông khí. Sau 10 ngày điều trị, bé giảm ho, ngủ sâu giấc, được xuất viện.

Bác sĩ lưu ý triệu chứng giảm không đồng nghĩa tổn thương đường thở mạn tính đã hồi phục hoàn toàn. Gia đình cần đưa trẻ tái khám đúng lịch để đánh giá chức năng hô hấp, điều chỉnh điều trị theo diễn biến bệnh.

Bác sĩ khoa Nhi đang trao đổi với người nhà bé Mia. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Theo bác sĩ Lan Anh, trẻ mắc PIBO thường có biểu hiện ho, khò khè, thở nhanh hoặc khó thở kéo dài sau khi đợt nhiễm trùng cấp đã qua. Các triệu chứng có thể tồn tại nhiều tháng, nặng lên khi trẻ mắc thêm bệnh hô hấp. Trong một số trường hợp, bệnh có thể đi kèm biến chứng như giãn phế quản, xẹp phổi, nhiễm trùng hô hấp tái diễn, suy giảm chức năng phổi kéo dài, tắc nghẽn đường thở khi lớn lên.

Chẩn đoán PIBO cần dựa trên tiền sử nhiễm trùng hô hấp, diễn biến triệu chứng, thăm khám, các xét nghiệm phù hợp. Chụp CT ngực độ phân giải cao có thể giúp phát hiện những dấu hiệu nghi ngờ tổn thương đường thở nhỏ, tình trạng ứ khí hoặc giãn phế quản. Trong một số trường hợp, bác sĩ chỉ định thêm các xét nghiệm đánh giá chức năng phổi tùy theo độ tuổi và khả năng hợp tác của trẻ. Bệnh cũng cần được phân biệt với hen phế quản, tình trạng khò khè tái diễn sau nhiễm virus và những nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thở khác.

Hiện chưa có phương pháp điều trị những tổn thương xơ hóa trong lòng phế quản ở trẻ mắc PIBO. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng, xử trí đợt nhiễm trùng, hỗ trợ làm sạch đường thở, duy trì dinh dưỡng và theo dõi chức năng hô hấp.

Bác sĩ Lan Anh khuyến cáo phụ huynh không tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc giãn phế quản hoặc corticoid kéo dài khi chưa có chỉ định. Trẻ cần tránh tiếp xúc với khói thuốc, yếu tố gây kích ứng đường hô hấp, bảo đảm dinh dưỡng, tiêm chủng theo lịch và tái khám đúng hẹn. Trẻ có biểu hiện thở nhanh, co lõm lồng ngực, tím môi, li bì hoặc khó thở tăng lên cần đưa trẻ đến bệnh viện khám ngay.

Trịnh Mai