Chuỗi InnovaConnect với chủ đề "Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực hóa học và khám phá thuốc" do Quỹ VinFuture tổ chức, phối hợp cùng Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng và Đại học Quốc gia TP HCM. Chương trình diễn ra ngày 26/9 tại Hà Nội, 29/9 tại Đà Nẵng và 1/10 tại TP HCM.
Sự kiện có sự tham gia của GS. David MacMillan, Đại học Princeton (Mỹ), chủ nhân Nobel Hóa học năm 2021; GS. Nguyễn Thành Vinh, Đại học New South Wales (Australia); TS. Jean Kim, Graviton BioScience (Mỹ) và PGS.TS. Đoàn Lê Hoàng Tân, Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến, Đại học Quốc gia TP HCM.
GS. David MacMillan phát biểu trong buổi đầu tiên diễn ra chương trình tại trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, ngày 26/9. Ảnh: VFP
Tại sự kiện ở Hà Nội, GS. David MacMillan cho biết quá trình khám phá thuốc có thể kéo dài 7-8 năm trước khi tìm được một phân tử đủ tiềm năng để thử nghiệm lâm sàng. Trong quá trình này, các nhà khoa học có thể phải tạo ra tới 8.000 phân tử để lựa chọn một ứng viên phù hợp. Theo ông, rút ngắn giai đoạn khám phá có thể giúp ứng viên thuốc sớm bước vào thử nghiệm. Một trong những điểm nghẽn là khả năng tạo ra các cấu trúc phân tử mới, đặc biệt với những cấu trúc phức tạp hoặc khó sản xuất.
GS. MacMillan giới thiệu những tiến bộ trong hóa học và xúc tác, trong đó có quang xúc tác và xúc tác hữu cơ, giúp các nhà khoa học tiếp cận những phân tử trước đây khó tạo ra. "Hóa học giúp chúng ta tiếp cận những phân tử mới mà trước đây có thể chưa bao giờ được tạo ra vì chúng quá phức tạp hoặc quá khó để sản xuất", ông nói.
Trong khi đó, GS. Nguyễn Thành Vinh chia sẻ hướng nghiên cứu tập trung vào việc chỉnh sửa những phân tử phức tạp đã có. Các phương pháp này cho phép thay đổi một phần cấu trúc mà không cần tổng hợp lại toàn bộ từ đầu.
GS. Nguyễn Thành Vinh chia sẻ với các nhà nghiên cứu và sinh viên tại trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: VFP
Tại Đà Nẵng, TS. Jean Kim lưu ý một phân tử mới chưa đồng nghĩa với một ứng viên thuốc khả thi. Các phát hiện ban đầu cần được tái lập, xác thực về cơ chế sinh học và đánh giá những đặc tính liên quan trước khi tiếp tục phát triển. Theo bà, chuyên gia khám phá thuốc và hóa dược cần tham gia từ giai đoạn đầu để sớm nhận diện các vấn đề có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển. Việc phát hiện muộn có thể khiến thời gian và chi phí nghiên cứu tăng thêm.
Tại TP HCM, PGS.TS. Đoàn Lê Hoàng Tân mở rộng nội dung trao đổi sang lĩnh vực vật liệu tiên tiến, trong đó có vật liệu khung cơ-kim (MOFs). Ông cho biết những vật liệu này đang được nghiên cứu cho nhiều ứng dụng như vận chuyển dược chất, tạo ảnh sinh học, cảm biến và xúc tác. Tuy nhiên, từ kết quả trong phòng thí nghiệm đến ứng dụng thực tế vẫn còn khoảng cách. Vật liệu cần đáp ứng các yêu cầu về độ ổn định, khả năng sản xuất, chi phí, tính tương thích sinh học và độ an toàn.
"Chúng ta cần chuyển từ câu hỏi ‘Vật liệu này có hoạt tính hay không?’ sang ‘Vật liệu này có hoạt động ổn định, an toàn và hiệu quả trong điều kiện thực tế hay không?’", PGS.TS. Đoàn Lê Hoàng Tân nhấn mạnh.
TS. Jean Kim chia sẻ tại sự kiện InnovaConnect ở Đà Nẵng. Ảnh: VFP
Một nội dung được các diễn giả đề cập là vai trò của trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu. Với lượng lớn cấu trúc cần khảo sát, AI có thể hỗ trợ sàng lọc dữ liệu, dự đoán tính chất và xác định những phân tử đáng được ưu tiên nghiên cứu. Tuy nhiên, kết quả trên máy tính vẫn cần được kiểm chứng bằng thực nghiệm. TS. Jean Kim cho rằng AI chỉ phát huy hiệu quả khi được định hướng bởi những người hiểu quá trình khám phá thuốc, từ lựa chọn dữ liệu đầu vào đến xác định đặc tính cần tối ưu.
Bên cạnh công nghệ, các diễn giả cũng đề cập điều kiện để duy trì nghiên cứu dài hạn. Theo GS. Nguyễn Thành Vinh, khoảng cách giữa Việt Nam và các nước không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở điều kiện để nhà khoa học duy trì các chương trình nghiên cứu trong thời gian dài.
Theo TS. Jean Kim, Việt Nam có cơ hội phát triển năng lực nghiên cứu lâm sàng để thực hiện nhiều thử nghiệm hơn trong nước. PGS.TS. Đoàn Lê Hoàng Tân nhấn mạnh vai trò của con người và mạng lưới hợp tác.
Học sinh trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM, chụp ảnh cùng các diễn giả. Ảnh: VFP
InnovaConnect là chuỗi sự kiện do Quỹ VinFuture tổ chức, tạo không gian kết nối giữa các nhà khoa học Việt Nam và chuyên gia quốc tế. Thông qua đó, Quỹ VinFuture tạo không gian để các nhà khoa học Việt Nam trao đổi trực tiếp với chuyên gia quốc tế, tiếp cận hướng nghiên cứu mới và mở rộng mạng lưới hợp tác trong hóa học, khám phá thuốc và vật liệu. Các trao đổi tại chuỗi sự kiện cho thấy quá trình đưa một phát hiện từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu, công nghệ, con người và hợp tác dài hạn.
Hải My