Bộ trưởng trăn trở về tỷ lệ sinh viên xuất sắc 'rất cao'

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đề cập việc này tại hội nghị Giáo dục đại học ở TP HCM, ngày 1/10.

Hiện, quy mô giáo dục đại học ngày càng tăng với gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu sinh viên ở bậc đại học. Tỷ lệ sinh viên trên dân số 18-22 tuổi đạt trên 35%.

"Chúng ta thành công trong mở rộng quy mô nhưng đã yên tâm về chất lượng chưa?", ông Sơn nêu.

Theo Bộ trưởng, các trường đại học đang phải đảm bảo chất lượng với nguồn lực hạn hẹp. Việc tối ưu hóa, tăng quy mô tuyển sinh nhằm tăng nguồn lực để đầu tư ngược lại vào cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, từ đó nâng cao chất lượng. Tuy nhiên, các trường mới đang tập trung vào những yếu tố có thể đo đếm được mà chưa có khảo sát, thống kê về nỗ lực của người học. Nhiều trường, gồm cả các đại học lớn, có tỷ lệ sinh viên xuất sắc rất cao.

"Nếu học dễ để đạt xuất sắc vậy thì sinh viên có phải nỗ lực hay không?", ông Sơn hỏi. "Nếu trường lớn đặt chuẩn cũng như các trường khác để tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc nhiều thì tôi tin rằng sinh viên không cần phải nỗ lực nhiều. Sinh viên không nỗ lực hết mình thì không thể có chất lượng tốt được. Tôi rất trăn trở về điều này".

Cử nhân giỏi, xuất sắc nhiều nhưng khó làm việc

Lãnh đạo ngành Giáo dục nhấn mạnh trong thời đại AI, tri thức dễ tiếp cận, người học chỉ học nông, học nhẹ mà không học sâu sẽ khó cạnh tranh, làm chủ hay dẫn dắt AI.

Vì vậy, ông đề nghị các trường làm khảo sát, thống kê về sự nỗ lực của sinh viên. Câu hỏi chính là "sinh viên đã dành bao nhiêu thời gian mỗi tuần cho việc học tập, nghiên cứu?".

Nếu cho rằng còn ít, các trường cần trả lời tiếp: Vì sao sinh viên chưa nỗ lực. Liệu có phải do chương trình đào tạo chưa đủ thử thách, môn học không quan trọng, thầy cô giảng chưa hấp dẫn, hay do điều kiện học hành còn yếu, sinh viên có đầu vào không phù hợp với chương trình?.

"Chúng ta phải trả lời câu hỏi đó thì mới cải tiến được chất lượng đào tạo", ông Sơn nói.

Ông nhấn mạnh các trường cần phát huy quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình về chất lượng đào tạo, thay vì chờ sinh viên tốt nghiệp rồi mới làm một số thống kê như tỷ lệ có việc làm. Ngoài ra, các trường phải đổi mới chương trình, mô hình, phương pháp đào tạo sao cho việc học tập gắn chặt với nghiên cứu, trải nghiệm, các bài toán thực tế để tránh tụt hậu.

Bộ trưởng cho rằng có thể tạm dừng việc tăng quy mô, thậm chí là giảm để tập trung nâng cao chất lượng.

Hai ngày trước, tại một hội nghị về hợp tác nhà trường - doanh nghiệp, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cũng nêu thực trạng sinh viên giỏi, xuất sắc nhiều nhưng chưa đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Cả hai không cho biết chi tiết hơn. Theo thống kê xếp loại sinh viên tốt nghiệp năm 2026, tỷ lệ nhận bằng giỏi, xuất sắc ngày càng tăng. Như tại Đại học Kinh tế Quốc dân, 51,2% trong số hơn 5.700 sinh viên tốt nghiệp năm nay nhận bằng xuất sắc - cao kỷ lục. Tỷ lệ này ở Đại học Ngoại thương trong hai đợt tốt nghiệp là 25-30%.

Lệ Nguyễn - Dương Tâm