Nụ hôn chưa được hỏi trước, mối quan hệ chưa sẵn sàng để tiến xa, cô quyết định chấm dứt và gặp tôi để tham khảo thêm về khía cạnh tâm lý và pháp lý.
Tôi nhớ lại câu chuyện về nụ hôn khó chịu đó khi cả truyền thông và mạng xã hội đang nói nhiều về cô gái quốc tịch Mỹ tố giác bị xâm hại tình dục tại một khu nghỉ dưỡng ở Phú Thọ.
Vụ việc đang được điều tra, nhưng ngay từ khi tin tức bắt đầu loang ra, nhiều người đã đặt câu hỏi về nạn nhân: cô ấy đi với những ai, uống gì, vì sao đến đó, có quan hệ tình cảm với người bị tố giác hay không, tại sao lại ở cùng một địa điểm, sao không phản ứng theo cách mà người ngoài nghĩ là hợp lý.
Những câu hỏi ấy có thể liên quan đến việc xác minh vụ án, nhưng không nên trở thành căn cứ để suy đoán rằng một người đã "cho phép" người khác vượt qua ranh giới của mình.
Đó không chỉ là nguyên tắc cần được tôn trọng trong pháp luật, mà trước hết là nguyên tắc của một mối quan hệ lành mạnh: mỗi người có quyền quyết định đối với cơ thể mình. Và nếu sự đồng thuận cần được tôn trọng trong một mối quan hệ, thì nhân phẩm và quyền riêng tư của người trong cuộc cũng cần được tôn trọng khi câu chuyện của họ trở thành tin tức.
Một phụ nữ tố giác bị xâm hại có thể phải đối diện với một "phiên tòa" khác trên mạng xã hội, nơi những người không biết cô là ai, không có mặt tại hiện trường và không nắm hồ sơ vụ án vẫn thoải mái phán xét.
Các hướng dẫn của UN Women, UNFPA và UNICEF nhấn mạnh cách tiếp cận lấy nạn nhân làm trung tâm, tránh đổ lỗi, định kiến và những cách đưa tin có thể gây thêm tổn hại. Ở chiều ngược lại, bảo vệ người tố giác cũng không có nghĩa mặc định bỏ qua nguyên tắc suy đoán vô tội đối với người bị buộc tội. Tôn trọng người tố giác và tôn trọng quy trình tố tụng không phải hai lựa chọn loại trừ nhau.
Trong các chương trình tư vấn sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên trước đây, chúng tôi thường nói về những yếu tố của tình dục lành mạnh và an toàn như sự sẵn sàng, tự nguyện, tôn trọng, đồng thuận, không có lạm dụng hay bóc lột. Những khái niệm đơn giản nhưng không phải lúc nào cũng được hiểu đúng, kể cả ở người trưởng thành.
Trong đó, đồng thuận dễ bị hiểu theo cách đơn giản hóa nhất. Yêu nhau không đồng nghĩa với đồng ý quan hệ tình dục. Cùng đi chơi, cùng về một nơi riêng tư không đồng nghĩa với đồng ý quan hệ tình dục. Một người đồng ý hôn không có nghĩa là cho phép những hành vi tiếp theo. Đã từng đồng ý không có nghĩa là lần sau cũng thế.
Tương tự trong hôn nhân, vợ chồng không phải là sự chuyển giao vĩnh viễn quyền quyết định đối với cơ thể của nhau. Hôn nhân tạo nên sự gắn bó và những trách nhiệm riêng, nhưng không xóa đi quyền được tôn trọng về thân thể, sự riêng tư và yếu tố đồng thuận trong mỗi lần gần gũi.
Có người có thể cho rằng cô gái trong câu chuyện ở đầu bài viết đã phản ứng quá mạnh khi quyết định chấm dứt mối quan hệ chỉ vì một nụ hôn bất ngờ. Nhưng càng làm công việc tư vấn, tôi càng thấy chúng ta không có quyền đánh giá quyết định ấy. Điều quan trọng không phải người ngoài thấy một nụ hôn là chuyện lớn hay nhỏ, mà là cô ấy đã không sẵn sàng và người kia có thể đã không tôn trọng điều đó.
Đây cũng là lý do tôi vẫn tin vào sự cần thiết của giáo dục tình dục toàn diện. Không thể chỉ dạy người trẻ cách tránh thai, sử dụng bao cao su hay phòng bệnh rồi cho rằng mình đã hoàn thành giáo dục sức khỏe sinh sản. Các em cần được học về tình yêu, ranh giới cơ thể, sự đồng thuận, giao tiếp, tôn trọng, quyền nói "không", quyền thay đổi quyết định và cách tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề. WHO cũng xem đây là những thành phần quan trọng của giáo dục tình dục phù hợp với lứa tuổi.
Tình dục là một phần tự nhiên của đời sống con người. Không nên biến nó thành điều đáng xấu hổ, nhưng cũng không thể coi nó là quyền đương nhiên của một người đối với người khác.
Và có lẽ, một xã hội hiểu đúng về tình dục cũng sẽ biết cách kể những câu chuyện về bạo lực tình dục tử tế hơn: không hỏi người bị xâm hại đã làm gì để "chuốc lấy" chuyện đó, không biến đời tư của họ thành nội dung giải trí, đồng thời không biến dư luận thành một phiên tòa thay cho pháp luật.
Nguyễn Minh Hoàng