Vì sao suy tim ở tuổi dưới 50?

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Phó chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết suy tim không phải bệnh lý đơn lẻ mà là hội chứng có thể xuất hiện ở giai đoạn tiến triển của nhiều bệnh tim mạch. Bệnh xảy ra khi tim không còn khả năng bơm hoặc tiếp nhận máu đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Dữ liệu GBD (Global Burden of Disease Study - Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu) cho thấy từ năm 1990 đến năm 2021, tỷ lệ mắc suy tim toàn cầu ở nhóm người 15-49 tuổi đã tăng 76,76%. Năm 2021, có hơn 7.000.000 người trẻ mắc suy tim và con số này được dự báo vượt 8.000.000 ca vào năm 2035, tăng 15,14% so với năm 2021.

Việt Nam hiện chưa có thống kê dịch tễ toàn quốc về suy tim. Tại Hội nghị khoa học toàn quốc của Phân hội Suy tim Việt Nam cuối năm 2025, các chuyên gia ước tính cả nước có khoảng 1,6 triệu người mắc bệnh và đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia để quản lý, theo dõi người bệnh.

Theo Phó giáo sư Vinh, ở người trẻ, suy tim có thể liên quan đến bệnh cơ tim do di truyền, bệnh tim bẩm sinh, bệnh van tim, viêm cơ tim, bệnh mạch vành sớm. Béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường cùng các rối loạn chuyển hóa cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ. Ngoài ra, lối sống ít vận động, thức khuya, thiếu ngủ, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia... cũng là yếu tố làm tăng nhịp tim, huyết áp và giải phóng hormone cortisol, gây viêm và tổn thương mạch máu theo thời gian, tăng gánh nặng cho tim.

"Tỷ lệ tử vong do suy tim tương đương với các loại bệnh ung thư thường gặp", phó giáo sư Vinh nói, thêm rằng sau 5 năm kể từ khi được chẩn đoán suy tim, khoảng 50% bệnh nhân sẽ tử vong do không được điều trị phù hợp. Một trong những trở ngại trong điều trị là phần lớn bệnh nhân trẻ thường chủ quan khi chưa có triệu chứng rõ, cộng thêm thể trạng người trẻ thường tốt hơn người lớn tuổi nên bỏ qua điều trị. Số khác gặp rào cản về tài chính hoặc cho rằng phẫu thuật có nhiều rủi ro nên tiếp tục chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.

Phó giáo sư Vinh tư vấn cho người bệnh phương pháp điều trị phù hợp. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Như anh Huy, 39 tuổi, được chẩn đoán tăng huyết áp 10 năm trước, uống thuốc đều trong vài năm đầu. Nhận thấy huyết áp ổn định, vẫn sinh hoạt bình thường, anh dần bỏ thuốc và không tái khám, thường xuyên uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, hay thức khuya.

Hai năm trước, anh Huy khám sức khỏe tổng quát phát hiện suy tim kèm đái tháo đường type 2. Tuy nhiên, do vẫn làm việc, sinh hoạt bình thường, anh tiếp tục không điều trị. Gần đây anh Huy mệt, khó thở khi gắng sức hay nằm đầu thấp, phù chân nên mới đi khám.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết anh Huy mắc bệnh cơ tim giãn. Chỉ số phân suất tống máu (EF) chỉ còn 14% (bình thường > 50%), xác định suy tim độ 4, tim giãn lớn, khả năng bơm máu suy giảm.

Anh Trung, 42 tuổi, phát hiện hẹp van động mạch chủ nặng cách đây ba năm. Bỏ qua chỉ định phẫu thuật thay van, anh chọn uống thuốc và yên tâm khi thấy sức khỏe ổn định, vẫn sinh hoạt và làm việc bình thường. Gần đây anh bắt đầu mệt, đau ngực khi gắng sức, không thể đi bộ quá 500 m. ThS.BS Phạm Đỗ Anh Thư, Trưởng đơn vị Bệnh van tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chẩn đoán van động mạch chủ của người bệnh lúc này hẹp khít. Tim phải tạo áp lực lớn trong thời gian dài để đẩy máu qua van hẹp, dẫn đến suy tim, đồng thời xuất hiện tăng áp phổi và rung nhĩ.

Hai người bệnh chưa đến 50 tuổi, nguyên nhân suy tim khác nhau nhưng có điểm chung là phát hiện bệnh từ trước, song chủ quan chưa điều trị.

"Tuổi trẻ không đồng nghĩa trái tim có thể chịu đựng các yếu tố nguy cơ vô thời hạn", phó giáo sư Vinh nhấn mạnh, thêm rằng tim có khả năng bù trừ tốt nên người bệnh vẫn làm việc bình thường trong một thời gian dù cấu trúc hoặc chức năng tim đã thay đổi.

Trường hợp anh Huy, các bác sĩ điều trị suy tim bằng phác đồ phối hợp nhiều nhóm thuốc, đồng thời kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ đi kèm. Sau điều trị, triệu chứng khó thở, phù cải thiện, chỉ số EF tăng từ 14% lên 21%. Tuy nhiên, chức năng co bóp của tim vẫn thấp hơn nhiều so với bình thường.

Với anh Trung, êkíp đánh giá toàn diện chức năng tim, tình trạng van, tăng áp phổi và rối loạn nhịp trước khi phẫu thuật xử lý bệnh van tim.

Bác sĩ kiểm tra sức khỏe anh Trung trước khi xuất viện. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Sau mổ, chức năng tim cải thiện lên khoảng 50%, người bệnh không còn đau ngực, mệt như trước. Song anh Trung vẫn thỉnh thoảng xuất hiện cơn rung nhĩ, cần sử dụng thuốc kháng đông theo chỉ định để phòng huyết khối gây đột quỵ.

Phó giáo sư Vinh lưu ý người được chẩn đoán tăng huyết áp, bệnh van tim, bệnh cơ tim, bệnh mạch vành, đái tháo đường hoặc các bệnh lý có nguy cơ dẫn đến suy tim cần tuân thủ điều trị và tái khám đúng lịch. Người dưới 50 tuổi có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, hút thuốc lá, ít vận động, thừa cân - béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp... cần tầm soát định kỳ hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi xuất hiện triệu chứng mệt mỏi, khó thở, hụt hơi, đau thắt ngực, người bệnh nên đến bệnh viện khám ngay. Người bệnh cần tuân thủ điều trị, chỉ định phẫu thuật nếu có, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh.

Thu Hà

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi