Có một nghịch lý trong giao thông hiện đại: xe càng thông minh, con người đôi khi càng dễ chủ quan. Ngày trước, người lái phải xoay người, nhìn qua cửa kính, quan sát gương, thậm chí xuống xe kiểm tra khi lùi vào chỗ hẹp. Ngày nay, nhiều phương tiện có camera lùi, cảm biến khoảng cách, camera 360 độ và nhiều hệ thống hỗ trợ khác. Đó là tiến bộ rất đáng hoan nghênh. Nhưng công nghệ hỗ trợ không đồng nghĩa với công nghệ chịu trách nhiệm thay con người. Camera có thể giúp chúng ta nhìn rõ hơn. Cảm biến có thể cảnh báo sớm hơn. Nhưng người quyết định có tiếp tục cho xe lùi hay không vẫn là người ngồi sau vô lăng.

Tôi từng chứng kiến không ít người khi lùi xe chỉ chăm chăm nhìn vào màn hình camera. Đây là một thói quen cần được điều chỉnh. Người lái cần kết hợp nhiều nguồn thông tin: gương chiếu hậu, quan sát trực tiếp, camera, cảm nhận âm thanh và đặc biệt là sự thay đổi của không gian xung quanh. Một chiếc xe hiện đại có thể có hàng chục cảm biến. Nhưng không có cảm biến nào thay thế hoàn toàn được sự thận trọng của người lái.

Trong những ngày gần đây, liên tiếp xuất hiện các vụ tai nạn liên quan đến việc xe lùi. Ngày 15/9, một nữ công nhân tại Nghệ An bị xe tải lùi trúng trong khuôn viên nhà máy và tử vong. Trước đó, ngày 12/9 tại Đồng Nai, một nam sinh lớp 6 cũng tử vong sau khi bị xe khách lùi tông trúng. Những vụ việc như vậy luôn khiến người ta đặt câu hỏi: tại sao một thao tác đã được dạy rất kỹ trong quá trình học lái xe vẫn có thể gây ra những tai nạn đặc biệt nghiêm trọng? Câu trả lời, theo tôi, không chỉ nằm ở kỹ thuật. Nó nằm ở tâm lý chủ quan của con người.

Ngay cả lái xe lâu năm vẫn có thể gặp khó khăn khi lùi bởi hạn chế về tầm nhìn; nếu buộc phải lùi, cần tính toán để quãng đường lùi ngắn nhất. Đó là một chi tiết rất đáng lưu ý. Kinh nghiệm không làm mất đi điểm mù. Và bằng lái xe cũng không phải là giấy chứng nhận rằng người điều khiển phương tiện sẽ luôn phản ứng đúng trong mọi tình huống.

>> Những phụ huynh đỗ ôtô chờ con trước cổng trường dù kẹt xe

Nhìn từ góc độ pháp lý, quy định về lùi xe không hề mơ hồ. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, quy định người điều khiển phương tiện khi lùi xe phải quan sát phía sau, có tín hiệu cần thiết và chỉ được lùi khi thấy không nguy hiểm. Luật cũng quy định các trường hợp không được lùi xe như nơi đường giao nhau, nơi tầm nhìn bị che khuất, trong hầm đường bộ, đường cao tốc và một số vị trí khác.

Pháp luật đang đặt ra một nguyên tắc căn bản: người điều khiển phương tiện phải chủ động kiểm soát nguy cơ trước khi thực hiện hành vi có khả năng gây nguy hiểm. Nói cách khác, không thể lùi trước rồi mới kiểm tra xem phía sau có an toàn hay không. Cũng không thể thấy camera không báo vật cản rồi mặc nhiên kết luận rằng phía sau hoàn toàn không có người. Và càng không thể lấy lý do "tôi không nhìn thấy" để giải thích cho một tình huống mà lẽ ra người lái phải dừng xe và kiểm tra. Luật đặt ra giới hạn tối thiểu. Ý thức của con người phải đi xa hơn giới hạn đó.

Nhiều người coi việc lái xe là một cách thể hiện bản lĩnh. Lùi nhanh, đỗ xe trong một khoảng hẹp, quay đầu ở một vị trí khó, xử lý tình huống thật "ngọt"... có thể tạo cảm giác rằng người lái rất giỏi. Nhưng giao thông không phải sân khấu để biểu diễn kỹ năng. Không ai trao giải cho người lùi xe nhanh nhất. Cũng chẳng có chiếc cúp nào dành cho người quay đầu trong khoảng hẹp nhất. Nếu phải lựa chọn giữa việc mất thêm 30 giây để xuống xe quan sát và việc đánh cược với một vùng khuất phía sau, tôi cho rằng người lái có trách nhiệm phải chọn phương án thứ nhất.

Chậm không phải là kém. Trong rất nhiều tình huống giao thông, chậm chính là một dạng năng lực. Chậm để nhìn. Chậm để đo khoảng cách. Chậm để nghe. Chậm để phát hiện một đứa trẻ. Chậm để người khác có thêm thời gian tránh khỏi vùng nguy hiểm. Và quan trọng nhất, chậm để chính mình còn cơ hội sửa sai.

Vũ Thị Minh Huyền

  • Tôi căng thẳng lái xe 100 km/h để căn khoảng cách an toàn
  • Chạy 100 km/h bám đuôi xe trước nhưng kêu khó giữ khoảng cách an toàn
  • Nguyên tắc 4 giây giúp tôi tránh dính lỗi khoảng cách an toàn trên cao tốc
  • 'Tôi đỡ áp lực lái xe từ TP HCM về Nha Trang nhờ giữ khoảng cách an toàn'
  • Nỗi lo bị phạt khoảng cách an toàn trên cao tốc vì xe 'điền vào chỗ trống'
  • Tôi sẵn sàng nhường đường dù đi tốc độ tối đa ở làn trái cao tốc