"Tôi đã nói rằng chúng ta cần khẩn trương định hình lại các mối quan hệ đối tác của mình. Vì vậy, tôi muốn hợp tác với các bạn để mở ra cánh cửa cho Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU", Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 16/9 nói trong bài phát biểu Thông điệp Liên minh thường niên, với sự hiện diện của Thủ tướng Canada Mark Carney tại Nghị viện châu Âu trong vai trò khách mời đặc biệt.
Bà von der Leyen cho biết hai bên sẽ tạo ra một "không gian kinh tế và thịnh vượng chung", bao gồm các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực sản xuất, liên minh công nghệ, tích hợp cơ sở công nghiệp quốc phòng, cũng như hợp tác về Bắc Cực, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng và các loại khoáng sản thiết yếu.
Thủ tướng Canada Mark Carney (phải) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Nghị viện châu Âu ngày 16/9. Ảnh: AFP
Trước đó, Thủ tướng Mark Carney tuyên bố Canada đang tìm kiếm một "liên minh độc đáo" với EU chứ không phải tư cách thành viên chính thức.
Tuy nhiên, việc triển khai quy chế "thành viên liên kết" như vậy là chưa từng có tiền lệ và có thể phức tạp về mặt pháp lý. Hiện tại, chưa có quy định nào về tư cách "thành viên liên kết" trong các hiệp ước của EU, mặc dù nhiều phương án về một dạng tư cách thành viên liên kết đã được thảo luận trong khối suốt những năm qua.
Gần đây nhất, Đức đã đề xuất Ukraine trở thành thành viên liên kết như một bước đệm trước khi gia nhập chính thức, tuy nhiên đề xuất này vấp phải sự phản đối từ một số nước EU.
Chưa có dấu hiệu nào cho thấy bà von der Leyen muốn đưa tư cách thành viên liên kết vào các hiệp ước của khối, bởi điều đó sẽ đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối từ toàn bộ 27 quốc gia thành viên và phải được từng nước phê chuẩn.
Một nhà ngoại giao EU bày tỏ bất ngờ trước đề xuất của bà von der Leyen, cho rằng "thực sự chưa ai hiểu rõ điều này mang ý nghĩa gì". Nhà ngoại giao này nói thêm rằng nội bộ đang có những lo ngại về việc Chủ tịch Ủy ban châu Âu "hứa hẹn quá nhiều và sẽ không thể thực hiện được".
Canada và EU hiện đã có một hiệp định thương mại mang tên CETA. Tuy nhiên, hơn một thập kỷ sau khi thỏa thuận đạt được và 9 năm kể từ khi nó có hiệu lực tạm thời, một số quốc gia EU vẫn chưa phê chuẩn hiệp định này. Nếu Canada muốn gắn kết chặt chẽ với thị trường chung của EU, Ottawa sẽ cần phải điều chỉnh các quy chuẩn và quy định của mình sao cho phù hợp với luật pháp EU. Trước đây, các quy định của Canada thường được xây dựng theo hướng tương thích với đối tác thương mại lớn nhất là Mỹ.
Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh Canada đang vướng vào cuộc chiến thuế quan với Mỹ.
Tổng thống Donald Trump cho rằng việc EU cho phép Canada trở thành thành viên liên kết có thể bị coi là "hành động thù địch", đe dọa sẽ đáp trả động thái này bằng cách áp thêm thuế quan lên khối.
"Nếu đó là ý định tốt thì không sao. Nếu là ý định xấu, chúng tôi sẽ áp mức thuế rất cao lên châu Âu", ông Trump tuyên bố hôm 16/9. Ông cũng gợi ý rằng Mỹ có thể cắt đứt quan hệ thương mại với châu Âu trong một số lĩnh vực nhất định.
Ủy ban Châu Âu ngày 17/9 khẳng định đề xuất của Chủ tịch von der Leyen không nhằm chống lại Mỹ. "Như Chủ tịch của chúng tôi đã nêu rõ, đề xuất tăng cường quan hệ đối tác với Canada không nhằm chống lại bất kỳ ai khác, mà là vì sức mạnh chung của chúng tôi", phát ngôn viên Olof Gill tuyên bố khi được hỏi về lời đe dọa từ ông Trump.
Hoàng Lan (Theo Reuters, AP)