Mô hình AI đa phương thức phát hiện giả mạo khuôn mặt của nhóm tác giả thuộc Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ Nhân tạo Viettel là một trong 12 giải nhất Sáng tạo trẻ toàn quân lần thứ 26 được Bộ Quốc phòng trao giải ngày 19/8.
Đại úy QNCN Vũ Thị Hạnh, thuộc nhóm tác giả, cho biết công trình ra đời trong bối cảnh triển khai hệ thống định danh khách hàng điện tử, các kỹ sư đối mặt hàng loạt tấn công bằng giả mạo khuôn mặt nhằm đánh lừa hệ thống và xâm phạm bảo mật người dùng với nhiều mục đích xấu.
Đại úy Hạnh thay mặt nhóm tác giả đạt giải chia sẻ hành trình nghiên cứu Al chống deepfake tại lễ trao giải, ngày 19/8. Ảnh: Giang Huy
Nhóm gặp hàng loạt thách thức khi nghiên cứu giải pháp ngăn chặn, bởi các loại giả mạo khuôn mặt ngày càng tinh vi, biến đổi nhanh, từ ảnh in, ảnh chụp điện thoại, mặt nạ 3D silicon đến tái tạo khuôn mặt 3D. Trong số đó, công nghệ AI tạo sinh cho khuôn mặt giả mạo mà mắt thường không thể phát hiện được.
Ban đầu, các kỹ sư phát triển một mô hình riêng để chặn lọc mỗi loại hình tấn công, song đặc trưng miền dữ liệu khác nhau dẫn tới hệ thống cồng kềnh, chưa chặn lọc kịp thời. Tỷ lệ sai sót cao khiến người dùng gặp nhiều rủi ro.
"Việc đi theo lối mòn khiến nhóm thất bại không ít lần, chúng tôi nhiều đêm thức trắng suy nghĩ, thậm chí tranh luận kéo dài chỉ để tìm một hướng đi khác. Bởi nếu cứ giải quyết từng loại giả mạo bằng mô hình riêng lẻ thì mãi chạy theo kẻ tấn công mà không bao giờ bắt kịp chúng", nữ đại úy chia sẻ.
Cuối cùng họ thống nhất cách tiếp cận mới mang tính bước ngoặt là thiết kế một mô hình AI hợp nhất - không chạy theo từng loại biến thể deepfake, không vá từng lỗ hổng mà giải quyết bài toán từ gốc. Các kỹ sư tự tạo lập một mô hình Al thế hệ mới đa phương thức, đặt tên là BiMoTranS.
Khác biệt cốt lõi là mô hình này hợp nhất và có khả năng nhận diện đồng thời nhiều dạng tấn công. BiMoTranS được huấn luyện từ đầu trên dữ liệu riêng, không phụ thuộc vào các mô hình AI tiền huấn luyện của nước ngoài. Mô hình được đăng ký bảo hộ sáng chế tại Việt Nam và Mỹ, đã được thẩm định và đăng công báo.
Nhóm nghiên cứu của Viettel trải qua nhiều thử nghiệm trước khi hoàn thành mô hình. Ảnh: Hồng Chiêu
Đại úy Hạnh cho hay từ tháng 6/2024, giải pháp được ứng dụng thực tế, phục vụ phát hiện giả mạo trong xác thực giao dịch ngân hàng, ví điện tử và xác thực dịch vụ công cho hơn 20 tổ chức, doanh nghiệp, góp phần phát hiện và ngăn chặn thành công hơn 5,2 triệu lượt giả mạo xâm nhập vào hệ thống. Giải pháp này cũng được tích hợp vào hệ thống cảnh báo sớm, phát hiện các hoạt động giả mạo, xuyên tạc trên không gian mạng.
"Ứng dụng vượt qua tất cả các loại hình giả mạo trong bài kiểm định quốc tế, khi vận hành giúp tiết kiệm tài nguyên triển khai gấp ba lần, xử lý nhanh gấp đôi và giảm số người vận hành còn một nửa so với giải pháp cũ", chị Hạnh thông tin thêm.
Thời gian tới, mô hình này được nâng cấp nhằm phát hiện thêm nhiều phương thức giả mạo từ văn bản, vân tay đến giọng nói; tích hợp trên các nền tảng số, mạng xã hội để chặn lọc và cảnh báo sớm khi có nghi ngờ giả mạo hoặc lừa đảo bằng cuộc gọi video. Đơn vị cũng sẵn sàng đưa vào phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh ở các khu vực sân bay, cảng biển, biên giới khi Bộ Quốc phòng giao phó.
Các lãnh đạo Bộ Quốc phòng tham quan khu trưng bày sản phẩm, trang thiết bị của các đơn vị tại lễ trao giải. Ảnh: Giang Huy
Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội lần thứ 26 có 473 tác giả, nhóm tác giả đạt giải với 12 giải nhất, 88 giải nhì, 176 giải ba và 197 giải khuyến khích. Các công trình thuộc 12 chuyên ngành trải rộng từ công nghệ thông tin, khoa học xã hội và nhân văn quân sự, huấn luyện - giáo dục đào tạo, vũ khí đạn, điện tử - viễn thông - tự động hóa, cơ khí - động lực, hậu cần, y dược đến nghệ thuật quân sự và các lĩnh vực khoa học, công nghệ chuyên sâu. Nhiều công trình bám sát thực tiễn, trực tiếp phục vụ nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe bộ đội và nhân dân.
Hồng Chiêu