Tôi từng ngồi trong một bữa ăn với các đồng nghiệp mà đến lúc nhân viên mang hóa đơn ra, không khí đang vui bỗng trở nên căng thẳng. Chuyện là một người trong nhóm lên tiếng: "Để tôi trả". Nhưng ngay lập tức, người khác kéo hóa đơn lại: "Không được, hôm nay tôi mời". Để xoa dịu tình hình, người thứ ba chỉ biết cười trừ: "Thôi, chia đều đi, chẳng ai nợ ai". Câu chuyện vốn rất nhỏ, nhưng rồi chẳng ai chịu ai. Người muốn trả thì cho rằng mình phải mời, người muốn chia tiền thì cho rằng sòng phẳng mới là văn minh. Cuối cùng, hóa đơn được chia ra, nhưng niềm vui của bữa ăn cũng bị chia theo.
Nhìn những chuyện như vậy, tôi thường nghĩ: chúng ta đang tranh nhau thanh toán một hóa đơn hay đang cố chứng minh rằng cách ứng xử của mình mới đúng? Thật ra, không có một đáp án duy nhất cho câu hỏi "ai phải trả tiền?". Mỗi nền văn hóa có một cách nhìn khác nhau. Ngay trong một xã hội, mỗi gia đình, mỗi thế hệ, mỗi nhóm bạn cũng có một quy ước riêng. Ở nơi này, người mời phải trả; ở nơi khác, chia đều hóa đơn mới là bình thường. Có nhóm bạn tôi thích chia đều từng bữa, có nhóm khác lại giữ thói quen mỗi lần một người trả.
Vấn đề vì thế không phải là tìm ra một "luật trả tiền" áp dụng cho tất cả, mà là biết mình đang ngồi cùng ai và hiểu người ấy muốn gì từ bữa ăn này? Nếu một người bạn lâu năm mời tôi đi ăn để chúc mừng một chuyện vui, tôi nghĩ mình nên thoải mái đón nhận niềm vui ấy, thay vì nhất quyết giành hóa đơn đến cùng. Ngược lại, nếu một nhóm đồng nghiệp cùng đi ăn, thống nhất chia tiền từ đầu lại là cách nhẹ nhàng nhất. Trong những tình huống ấy, vấn đề là nhiều người cứ khăng khăng bảo vệ cái tôi của mình đến mức quên mất cảm xúc của người đối diện.
Một trong những thay đổi mà tôi nhận thấy trong cách ứng xử của người trẻ hiện nay là quan niệm về tiền bạc ngày càng rạch ròi. Đi ăn cùng nhau là chia đều tiền, gọi món riêng thì ai ăn người nấy trả, đi cà phê thì chuyển khoản ngay. Tôi cho rằng đó là một sự trưởng thành đáng ghi nhận. Khi mỗi người chủ động với phần chi phí của mình, các mối quan hệ cũng bớt đi một thứ áp lực vô hình. Không phải cứ người có thu nhập cao hơn là phải trả hết, không phải đàn ông lúc nào cũng mặc định phải thanh toán cho phụ nữ, cũng không phải người lớn tuổi cứ đi cùng người trẻ là phải "bao" cả bàn.
>> Tôi luôn bị đưa hóa đơn thanh toán khi đi ăn cùng phụ nữ
Nhưng sòng phẳng có nhất thiết đồng nghĩa với chia đều từng đồng? Tôi không nghĩ vậy. Có những khoản tiền nên rõ ràng, nhưng cũng có những tình cảm không nên tính toán quá kỹ. Một người bạn phương xa lâu ngày mới gặp, một người đồng nghiệp cũ ghé thăm, một người thầy gặp lại học trò sau nhiều năm, một người anh mời những người em trong nhóm đi ăn... trong những hoàn cảnh ấy, nếu tất cả cùng ngồi tính xem mỗi người phải trả bao nhiêu tiền, bữa ăn rất có thể sẽ thiếu đi cái tình.
Tôi từng chứng kiến có người sau bữa ăn cứ nhất quyết chia tiền cho bằng được. Họ không sai về nguyên tắc, nhưng trong một số hoàn cảnh, sự quá rạch ròi ấy khiến người mời cảm thấy thiện ý của mình không được đón nhận. Ngược lại, cũng có người đi ăn cùng nhóm nhưng gần như mặc định rằng "thế nào cũng có người trả". Người khác gọi món bình thường, họ gọi thêm món đắt tiền, đến lúc tính tiền thì im lặng.
Tôi đặc biệt không thích kiểu ứng xử mà sau một bữa ăn, người trả tiền nhắc đi nhắc lại: "Hôm đó tôi đã trả cho anh bao nhiêu?", còn người được mời thì luôn cảm thấy mình đang mang một món nợ phải trả. Một bữa ăn nếu biến thành sổ ghi nợ thì mất vui. Sự tử tế mà phải ghi chép để đối chiếu thì đôi khi cũng đã mất đi một nửa ý nghĩa.
Sau cùng, tôi nghĩ câu hỏi "ai trả tiền?" thực ra chưa phải câu hỏi quan trọng nhất. Thứ đáng quan tâm hơn là sau bữa ăn ấy, chúng ta có muốn gặp lại nhau hay không? Nếu câu trả lời là có, thì chiếc hóa đơn hôm nay ai trả cũng không còn quá quan trọng. Còn nếu chỉ vì vài trăm nghìn đồng mà một người cảm thấy bị xem thường, người khác cảm thấy bị lợi dụng, cả bàn cảm thấy khó xử, thì có lẽ chúng ta đã trả đúng số tiền nhưng thanh toán sai cách.
- Tôi như con nợ khi đồng nghiệp giành trả tiền ăn
- Tôi thấy phiền khi đồng nghiệp tranh trả tiền ăn
- Bị 'đì' vì không trả tiền mời sếp ăn sáng
- Sao sếp phải trả tiền bao nhân viên ăn nhậu?
- Tôi không chấp nhận đàn ông đòi chia tiền hẹn hò với bạn gái
- Chê đàn ông nhỏ nhen khi không trả hết tiền hẹn hò