Tôi từng rất ấn tượng với câu chuyện về một cầu thủ trẻ Nhật Bản, từ khi còn là học sinh đã dám nói trước truyền hình về mục tiêu một ngày nào đó được thi đấu ở World Cup.
Trong văn hóa Việt Nam có câu "nói trước bước không qua". Có lẽ vì thế, chúng ta thường khá dè dặt khi nói ra những mục tiêu lớn của mình, không chỉ trẻ em mà cả người lớn.
Nhưng sau hơn 20 năm sống và làm việc cùng người Nhật, và đặc biệt sau một buổi sáng xem con trai lớp 1 tham gia một trận giao hữu rất bình thường, tôi lại nghĩ khác.
Có lẽ với người Nhật, nói ra một giấc mơ lớn không phải để thể hiện. Đó là một mục tiêu. Và sau mục tiêu ấy là rất nhiều bước nhỏ được thực hiện một cách nghiêm túc.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhất sau trận đấu hôm ấy là: Những bước nhỏ đó bắt đầu từ rất sớm. Một trận bóng chẳng có gì đặc biệt. Con trai tôi học lớp 1, đang tham gia một lớp bóng đá cộng đồng tại công viên gần nhà.
Mỗi tuần các cháu tập ba buổi, mỗi buổi khoảng một giờ sau giờ học. Học phí tính ra khoảng 500 yen, tương đương khoảng 80.000 đồng một buổi. Mỗi buổi thường có khoảng 20-30 học sinh tiểu học và vài huấn luyện viên hướng dẫn.
Tôi không phải người làm bóng đá. Mấy lần ra xem các cháu tập, thú thật tôi còn thắc mắc tại sao ngày nào cũng lặp đi lặp lại những động tác khá đơn giản: dẫn bóng zig-zag qua chướng ngại vật, tâng bóng, sút bóng, đổi hướng...
Nhưng có một điều tôi luôn ấn tượng: HLV hướng dẫn rất nhẹ nhàng, còn những đứa trẻ thì tập rất nghiêm túc. Động tác chưa đúng thì làm lại, chưa tốt thì tiếp tục sửa.
Cuối tuần vừa rồi, đội của con trai tôi có một trận giao hữu với một trung tâm bóng đá khác. Các cầu thủ chỉ là học sinh lớp 1 và lớp 2. Một trận bóng trẻ con rất bình thường. Nhưng chính cái "bình thường" ấy lại khiến tôi trăn trở.
Lịch tập trung, giờ thi đấu, màu áo được HLV thông báo trước. Địa điểm là sân của một trường cấp hai gần nhà. Phụ huynh được khuyến khích đi bộ hoặc xe đạp vì không có chỗ đỗ ôtô.
Khi chúng tôi tới, HLV, phụ huynh và các cháu cùng nhau chuẩn bị sân. Người dựng lều cho cầu thủ nghỉ. Người bê ghế. Người đặt lưới chắn bóng. Người bố trí biển cảnh báo, phân chia khu vực thi đấu với lối đi bên ngoài. Biển chỉ dẫn nhà vệ sinh cũng được đặt sẵn. Không ai đứng nhìn người khác làm. Mỗi người một tay, vui vẻ và nhịp nhàng. Khoảng 30 phút, mọi thứ hoàn tất. Rồi các cầu thủ ra sân khởi động.
Trận bóng đá của con tôi. Ảnh: LVT
Điều khiến tôi bất ngờ là người điều hành lại là đội trưởng - một cậu bé lớp 2, khoảng tám tuổi. Cậu ra hiệu và cả đội tự thực hiện những động tác đã được học trong các buổi tập trước. Chúng vẫn là trẻ con. Vẫn cười, vẫn nói chuyện, vẫn có những động tác vụng về.
Nhưng khi bước vào việc chung của cả đội, thái độ lập tức khác. Nghiêm túc. Có lẽ đó là hai chữ đọng lại trong tôi nhiều nhất sau buổi sáng hôm ấy. Ở Việt Nam có câu: "Kỷ luật là sức mạnh".
Còn hôm đó tôi bất giác nghĩ: Sự nghiêm túc tạo nên sức mạnh của người Nhật. Họ không chỉ dạy đá bóng Trước trận đấu, hai đội đứng thành hàng đối diện nhau, cúi chào: "Yoroshiku onegaishimasu". Một câu nói rất quen thuộc trong đời sống Nhật Bản, nhưng đặt trên sân bóng của những đứa trẻ bảy, tám tuổi, tôi cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của sự tôn trọng đối thủ.
Rồi trận đấu bắt đầu. Điều tôi thích nhất là cách các HLV chỉ đạo. Họ không liên tục hét: "Chạy lên!", "Lùi về!", "Chuyền đi?". Họ không điều khiển cầu thủ như những con robot.
Thay vào đó, HLV gợi ý phải quan sát chỗ nào có thể nhận bóng, nên di chuyển ra sao, rồi để đứa trẻ tự suy nghĩ và quyết định. Sau những tình huống đáng chú ý, họ phân tích ngay để cầu thủ hiểu điều vừa xảy ra.
Trọng tài cũng chính là HLV của hai đội, thay nhau cầm còi. Các cháu lớp 1, lớp 2 chưa quen ném biên nên thường mắc lỗi. Lần đầu sai, trọng tài không vội xử phạt mà dừng lại hướng dẫn cách đưa bóng qua đầu, cách đặt chân rồi cho thực hiện lại.
Có một tình huống HLV làm trọng tài cắt còi hơi sớm khiến đội bạn mất một pha lợi thế. Ông lập tức xin lỗi HLV đối phương. Người kia cười và nói không sao. Đó chỉ là bóng đá trẻ em. Nhưng sự tôn trọng đối thủ thì không hề được xem nhẹ.
Trong đội hôm ấy có một em nhỏ lần đầu tham gia thi đấu và quên mang bảo vệ ống đồng. Mỗi lần chuẩn bị vào sân, HLV lại tìm cách cho em mượn của một bạn khác. Khá mất thời gian, nhưng họ tuyệt đối không bỏ qua nguyên tắc an toàn. Điều khiến tôi chú ý hơn là không ai trách mắng em.
Với một đứa trẻ nhỏ tuổi lần đầu tham gia thi đấu, một lời trách trước đồng đội có thể khiến em xấu hổ, mất tự tin. HLV vẫn giữ nguyên tắc, nhưng xử lý rất nhẹ nhàng để em tiếp tục được chơi. Khi mượn đồ của bạn mà quên nói cảm ơn, em cũng được nhắc ngay.
Một việc là an toàn. Một việc là cách ứng xử. Cả hai đều được dạy từ những chi tiết rất nhỏ. Tôi chợt nhận ra: Ở đây, họ không chỉ dạy một đứa trẻ đá bóng. Họ đang dùng bóng đá để dạy một đứa trẻ trưởng thành. Dạy trẻ con có lẽ không hề đơn giản. Họ phải hiểu bóng đá, nhưng cũng phải hiểu trẻ.
Biết lúc nào cần sửa, lúc nào cần động viên, lúc nào nên nói và lúc nào nên để đứa trẻ tự suy nghĩ. Tôi nghĩ các HLV ở đây cũng là dân bóng đá thực sự. Qua cách họ tổ chức trận đấu, quan sát, phân tích và hướng dẫn trẻ, tôi cảm nhận họ có trình độ khá cao và rất nghiêm túc với nghề.
Có lẽ chính tình yêu và kinh nghiệm với trái bóng đã đưa họ đến với công việc huấn luyện trẻ em, rồi tiếp tục truyền những điều đó cho một thế hệ khác. Tôi thấy điều đó thật đáng quý. Qua cách các HLV tổ chức trận đấu, quan sát, phân tích và hướng dẫn trẻ, tôi cảm nhận họ có trình độ khá cao và rất nghiêm túc với nghề.
Bóng đá cộng đồng không chỉ tạo ra cầu thủ. Nó còn tạo ra những người tiếp tục nuôi dưỡng bóng đá. HLV hai bên vẫn quan sát từng cầu thủ, ghi chép và động viên những tiến bộ nhỏ. Và chính lúc ấy, tôi mới hiểu thêm ý nghĩa của những bài tập zig-zag tưởng như đơn giản mà mình từng nhìn thấy.
Một số bạn nổi bật đổi hướng rất nhanh, rê bóng qua đám đông, chọn vị trí, chuyển trạng thái và đặc biệt là luôn tập trung đuổi theo trái bóng. Hình ảnh ấy khiến tôi liên tưởng tới điều chúng ta thường thấy ở các tuyển thủ Nhật Bản: có thể thắng, có thể thua, nhưng rất hiếm khi ngừng chạy.
Trận đấu kết thúc, hai đội lại đứng thành hàng đối diện, đội trưởng bước lên cảm ơn đối thủ rồi cả đội cúi chào. Tôi nghĩ thế là xong. Không. Đội vừa thắng lại được chia làm hai và tiếp tục đá với nhau dưới trời nắng đến khoảng 12h30. Sau đó là thả lỏng. HLV hướng dẫn từng động tác giãn cơ, giải thích rằng nếu cơ thể quá cứng sẽ dễ chấn thương. Ông còn hỏi các cháu về nhà có thường xuyên tập hay không.
Sau đó, HLV, phụ huynh và các cháu lại cùng nhau dọn sân. Lều được hạ xuống. Ghế được cất. Lưới chắn bóng được thu lại. Khu vực sử dụng được quét dọn. Mặt sân được kéo lại cho phẳng. Lại vẫn như lúc đầu: Mỗi người một tay. K
Tôi đã sống và làm việc với người Nhật hơn 20 năm. Tôi tưởng mình đã khá hiểu sự nghiêm túc và chỉnh chu của họ. Vậy mà chỉ một trận giao hữu của những đứa trẻ bảy, tám tuổi vẫn khiến tôi học được nhiều điều.
Bởi hôm ấy tôi chẳng nhìn thấy điều gì cao siêu. Không phải một học viện danh tiếng. Không có HLV ngôi sao. Không có thiết bị hiện đại. Không có những bài tập bí mật. Chỉ là một sân bóng bình thường, vài HLV tận tâm, những phụ huynh cùng góp sức và một nhóm trẻ được hướng dẫn nghiêm túc từ từng việc nhỏ.
Nhưng chính vì nó quá bình thường nên tôi càng suy nghĩ. Nếu ở rất nhiều khu dân cư trên khắp Nhật Bản cũng có những sân bóng như thế, nếu rất nhiều đứa trẻ được chơi, được sửa từng động tác, được học cách suy nghĩ trên sân, cách thắng, cách thua, cách tôn trọng đối thủ và chịu trách nhiệm với việc mình làm... thì sau 10 năm, 15 năm, nền bóng đá ấy sẽ có một lực lượng như thế nào?
Từ một sân bóng nhỏ, tôi chợt hiểu thêm một chút về hình ảnh đội tuyển Nhật Bản mà chúng ta nhìn thấy hôm nay. Có lẽ sức mạnh ấy không chỉ được tạo ra khi những cầu thủ giỏi nhất bước vào đội tuyển quốc gia. Nó đã được tích lũy từ rất lâu trước đó.
Người Nhật không bắt đầu World Cup từ World Cup. Họ bắt đầu từ những sân bóng nhỏ như thế này.