Sáng 22/9, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Một trong những điểm mới là bổ sung quy định về "vùng phát thải thấp", tạo cơ sở để các đô thị lập khu vực kiểm soát khí thải xe cộ.
Chính phủ cho biết vùng phát thải thấp là khu vực áp dụng các biện pháp giảm khí thải, chủ yếu từ phương tiện giao thông, nhằm cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Dự thảo đưa ra 5 nguyên tắc khi thiết lập và quản lý khu vực này. Các nguyên tắc tập trung vào yêu cầu bảo vệ chất lượng không khí và sức khỏe người dân; phù hợp quy hoạch đô thị; gắn với cách tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của phương tiện công cộng; có lộ trình công khai, khả thi, hạn chế ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, kinh doanh; ưu tiên kiểm soát xe phát thải cao và phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Dự thảo giao Chính phủ quy định tiêu chí xác định khu vực kiểm soát khí thải và biện pháp áp dụng tại từng nơi. Chính phủ cũng sẽ xây dựng chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch, phát triển giao thông công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng tái tạo hoặc tiêu hao ít nhiên liệu.
Như vậy, dự luật mới tạo khung pháp lý để kiểm soát khí thải theo từng khu vực, chưa quy định cấm đồng loạt xe chạy xăng, dầu hoặc ấn định loại phương tiện phải dừng hoạt động. Biện pháp cụ thể sẽ phụ thuộc tình trạng ô nhiễm, hạ tầng giao thông và điều kiện của từng đô thị.
Người dân lưu thông trên tuyến phố Hàng Bài, TP Hà Nội. Ảnh: Hoàng Giang
Khái niệm "vùng phát thải thấp" đã được quy định trong Luật Thủ đô. Hà Nội đang thí điểm mô hình này tại hai khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 đến hết năm 2026. Khu vực thứ nhất nằm quanh hồ Gươm, được bao quanh bởi 11 tuyến phố gồm Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ. Khu vực thứ hai gồm một phần phố cổ, giới hạn bởi các tuyến Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật.
Trong giai đoạn đầu, Hà Nội chưa cấm xe máy chạy xăng mà khuyến khích xe ôm công nghệ hạn chế hoạt động tại khu vực thí điểm. Với phương tiện cá nhân, thành phố khuyến khích hạn chế xe môtô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy trước năm 2016; đồng thời vận động người dân chuyển sang phương tiện xanh hoặc giao thông công cộng.
Đề nghị quy định hạn bắt buộc phân loại rác
Góp ý dự luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng các quy định hiện nay chủ yếu yêu cầu doanh nghiệp, hộ gia đình và người dân tuân thủ nghĩa vụ bảo vệ môi trường, nhưng chưa tạo đủ động lực để họ chủ động chuyển đổi xanh.
Ông đề nghị bổ sung chính sách thúc đẩy tái chế, tái sử dụng tài nguyên, hình thành thị trường đối với nước và chất thải sau xử lý. Việc kiểm soát ô nhiễm cũng cần thực hiện theo từng vùng, lưu vực và khả năng tiếp nhận của môi trường, thay vì chủ yếu quản lý riêng từng dự án.
Với dự án lớn có tác động vượt địa giới hành chính, ông Mãi đề nghị kết hợp quy hoạch, đầu tư, quy chuẩn kỹ thuật và dữ liệu dùng chung để kiểm soát ô nhiễm, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa các địa phương.
Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đồng tình với các nhóm chính sách trong dự luật, đồng thời đề nghị công khai năng lực của các đơn vị quan trắc, tăng giám sát độc lập và xử lý nghiêm hành vi can thiệp vào phần mềm trạm quan trắc tự động để làm sai lệch số liệu.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ điều kiện sử dụng dữ liệu truyền trực tiếp từ trạm quan trắc làm căn cứ xử phạt vi phạm hành chính.
Đối với rác sinh hoạt, Ủy ban đề nghị ấn định thời hạn bắt buộc phân loại hoặc xây dựng lộ trình riêng cho đô thị đặc biệt và đô thị loại I. Chính phủ cần ban hành định mức chung về thu gom, vận chuyển, xử lý rác để địa phương có cơ sở thực hiện và sử dụng ngân sách hiệu quả.
Dự án luật dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 2 khai mạc vào tháng 10.
Sơn Hà