Những cái chạm nhẹ, tiếng cười và bắt tay chặt đã xuất hiện khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu hội nghị thượng đỉnh tại Washington ngày 23/9.
Dù hai bên không công bố những kết quả mang tính đột phá sau các cuộc đàm phán, nghi thức ngoại giao và cử chỉ giao tiếp giữa lãnh đạo của hai siêu cường đã thu hút nhiều chú ý.
Ông Trump đã dành cho ông Tập những nghi thức trang trọng nhất, khi đích thân tới đón tại sân bay, chào mừng Chủ tịch Trung Quốc tại Nhà Trắng bằng các màn trình diễn quân sự trước khi hai bên bước vào hội đàm, sau đó là quốc yến với những lời chúc tụng và món kem "cây nhà lá vườn".
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình theo dõi màn máy bay lướt trên bầu trời Nhà Trắng theo đội hình trong lễ đón ngày 24/9. Ảnh: AP
Patti Wood, chuyên gia ngôn ngữ cơ thể tại Đại học Emory, Mỹ, cho rằng đằng sau những cái bắt tay và bài phát biểu của ông Trump và ông Tập là thông điệp ganh đua ngầm về vị thế giữa lãnh đạo của hai siêu cường.
Tương tác giữa hai lãnh đạo bắt đầu từ lễ đón tận chân cầu thang máy bay căn cứ liên hợp Andrews hôm 23/9, nghi thức rất hiếm khi được áp dụng ở Mỹ. Ông Trump tỏ ra nồng nhiệt với nghi thức mang tính biểu tượng này, hơi nghiêng đầu khi tương tác với Chủ tịch Tập, hành động thể hiện thái độ gần gũi và sẵn sàng lắng nghe.
Khi chào và bắt tay Đệ nhất phu nhân Bành Lệ Viên, ông Trump hơi cúi người về phía trước, tạo nên bầu không khí ấm áp và bớt cứng nhắc hơn.
Bà Wood cho hay trong cả buổi lễ, ông Tập duy trì tư thế vai cùng dáng đi hoàn toàn tự nhiên. "Tôi không thấy ông ấy thay đổi bất kỳ điều gì so với phong thái thường thấy trong các chuyến công du nước ngoài trước đây", Wood nói.
Tổng thống Donald Trump đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại căn cứ liên hợp Andrews ngày 23/9. Video: Reuters, CNA
"Điều này cho thấy sự tự tin, không bị áp đảo trước chủ nhà", chuyên gia ngôn ngữ cơ thể này nhận xét. Duy trì phong thái chuẩn mực thường thấy còn là cách để Chủ tịch Tập khẳng định vị thế ngang hàng với Mỹ.
Lillian Glass, tác giả hàng loạt cuốn sách về nghệ thuật giao tiếp ở Mỹ, cho hay biểu hiện ngôn ngữ cơ thể thú vị nhất diễn ra khi hai lãnh đạo cùng sải bước. Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập thường xuyên đi sát bên nhau, đôi lúc còn xoay nhẹ thân trên về phía đối phương trong lúc di chuyển. Thay vì giữ khoảng cách, các cử động của họ cho thấy một phong thái thoải mái và chủ động tương tác.
Thông điệp ngầm từ những cái bắt tay
Tại lễ đón ở Nhà Trắng vào sáng 24/9, mọi thứ trở nên trang trọng hơn, khi ông Trump tìm cách khẳng định vị thế người "làm chủ cuộc chơi".
Khi hai lãnh đạo gặp nhau tại Nhà Trắng, Chủ tịch Tập hơi cúi đầu xuống theo truyền thống văn hóa Trung Quốc, trong khi Tổng thống Trump ngay lập tức đưa thẳng tay ra bắt mà không cúi đầu đáp lễ, Wood cho biết.
Bà gọi màn chào đón này mang đậm "phong cách Trump", dường như không mấy lưu ý đến các quy tắc ngoại giao, lễ nghi hay chuẩn mực văn hóa Trung Quốc.
"Ông Tập vẫn giữ vẻ mực thước và rất trang trọng, hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi những hành động từ ông Trump", Wood bình luận. "Không có dấu hiệu nào cho thấy ông ấy bị tác động hay nao núng trước những điều đó".
Trong lúc bắt tay, ông Trump vỗ nhẹ lên bắp tay ông Tập. Theo Wood, hành động liên tục vỗ tay và vỗ lưng vốn là đặc trưng trong cách chào hỏi của Tổng thống Mỹ, thể hiện vị thế trên, mang hàm ý "tôi ở đẳng cấp cao hơn".
Ông Trump vỗ nhẹ vào lưng ông Tập trong lễ đón tại Đại Sảnh Nhà Trắng ngày 24/9. Ảnh: AP
Bà cho hay hành động vỗ lưng trong văn hóa Mỹ đôi khi được coi là cử chỉ ấm áp và thân thiện, nhưng điều này chỉ đúng nếu hai bên có mối quan hệ cá nhân gần gũi. Còn lại, trong các bối cảnh trang trọng hoặc không mang tính riêng tư, hành động đó vẫn mang hàm ý khẳng định vị thế trước đối phương.
Nhưng sau đó, ống kính camera cũng ghi lại cảnh Chủ tịch Tập đáp lễ bằng cách vỗ nhẹ vào lưng Tổng thống Trump.
Wood cho rằng màn bắt tay này "giống như một cuộc ganh đua mang tính biểu tượng", đồng thời giải thích thêm rằng hành động vỗ lưng của ông Tập là cách để vô hiệu hóa cảm giác lấn lướt từ đối phương.
Một khoảnh khắc khác cũng nhận được nhiều quan tâm là khi Tổng thống Trump dẫn Chủ tịch Tập đi dọc dãy hành lang Nhà Trắng rồi dừng lại ở Hành lang Danh vọng Tổng thống, nơi hai lãnh đạo cùng ngắm nhìn những bức ảnh lồng khung.
Ông Trump và ông Tập sải bước dọc hành lang Nhà Trắng ngày 24/9. Ảnh: AP
Ông Trump chỉ vào chân dung của mình, rồi chỉ sang vị trí cựu tổng thống Joe Biden. Tuy nhiên, tại vị trí đó không phải ảnh ông Biden mà là bức ảnh chiếc bút ký tự động.
Tổng thống Trump từng nhiều lần tuyên bố chính chiếc bút ký tự động này mới thực sự điều hành đất nước chứ không phải ông Biden. Ông Tập đã bật cười trong khoảnh khắc tương tác đó, trong khi ông Trump tiếp tục chạm vỗ nhẹ vào khuỷu tay Chủ tịch Trung Quốc, dường như thể hiện sự hài lòng.
Ông Tập bật cười khi ông Trump giới thiệu chiếc bút ký là ảnh đại diện cho cựu tổng thống Biden. Video: Youtube/Diario AS
Tối 24/9, Tổng thống Trump chủ trì quốc yến đón tiếp Chủ tịch Tập tại Nhà Trắng. Đêm tiệc quy tụ nhiều lãnh đạo công nghệ hàng đầu như giám đốc điều hành (CEO) Nvidia Jensen Huang, CEO Meta Mark Zuckerberg, Chủ tịch Apple Tim Cook, CEO SpaceX và Tesla Elon Musk cùng CEO OpenAI Sam Altman.
Phát biểu tại buổi tiệc, ông Trump hướng về phía các trùm công nghệ, nhắc lại cột mốc các nhà ngoại giao Trung Quốc lần đầu đến Mỹ 158 năm trước để gặp gỡ những trí thức như Henry David Thoreau cùng nhiều gương mặt chính trị tầm cỡ của Mỹ.
"Tối nay, chúng ta làm sống lại tinh thần của cuộc gặp gỡ đầu tiên đó trên đất Mỹ khi cùng hội tụ với những lãnh đạo hàng đầu trong các lĩnh vực kinh doanh, văn hóa và chính quyền thời nay", ông nói.
Ông Trump và ông Tập xem trình diễn quân sự tại Nhà Trắng. Video: Ivory
Tổng thống Mỹ đồng thời ca ngợi mối quan hệ giữa ông với lãnh đạo Trung Quốc. "Chủ tịch Tập và tôi đều hiểu hai bên đại diện cho những thể chế khác nhau, nhưng mối liên kết giữa người dân hai nước vẫn bền chặt và chúng ta chưa bao giờ hòa hợp đến thế", ông tuyên bố.
Tại bữa tiệc, Chủ tịch Tập cũng cho biết các cuộc hội đàm với Tổng thống Trump trong chuyến thăm đã đạt được "tiếng nói chung trên nhiều vấn đề", gợi ý Washington và Bắc Kinh nên tìm kiếm một phương thức hợp tác mới.
Ông Tập không phủ nhận tình thế cạnh tranh giữa hai siêu cường, nhưng nhấn mạnh họ phải "thể hiện vai trò của các nước lớn có trách nhiệm". Hai cụm từ được ông đề cập trong cuộc hội đàm và nhắc lại trong quốc yến là "mang tính xây dựng và ổn định".
Theo chuyên gia phân tích Laura Bicker của BBC, đây là những ngôn từ "ấm áp" của Chủ tịch Tập, nhưng cũng thể hiện thông điệp rằng Trung Quốc đang ở vị thế ngang hàng với Mỹ và hai bên cần xử lý mối quan hệ này một cách cân bằng.
Tổng thống Trump trò chuyện cùng Chủ tịch Tập trong quốc yến tại Phòng Đông, Nhà Trắng, tối 24/9. Ảnh: AP
Dù hai lãnh đạo thể hiện thái độ thân thiện, giới chuyên gia phân tích vẫn hoài nghi về khả năng Mỹ - Trung đạt được những thỏa thuận lâu dài và ổn định trên hàng loạt vấn đề.
Trong cuộc đua AI, Mỹ đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với chip, chất bán dẫn, phần mềm cùng thiết bị sản xuất chip nhằm làm chậm đà phát triển của Trung Quốc.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết thỏa thuận đình chiến thuế quan được ông Trump và ông Tập thống nhất tại Hàn Quốc năm ngoái vốn dự kiến hết hạn vào tháng 11, nhưng đã được gia hạn đến tháng 2 năm sau.
Theo bình luận viên Robert Tait từ Guardian, việc gia hạn cho thấy ông Trump vẫn chưa hài lòng với những nhượng bộ thương mại từ phía ông Tập, đồng thời muốn duy trì áp lực nhằm hướng tới một thỏa thuận tốt hơn nếu hai lãnh đạo gặp lại tại thượng đỉnh G20 ở Miami vào tháng 12. Trung Quốc đang trên đà ghi nhận mức thặng dư thương mại 1.000 tỷ USD với Mỹ năm thứ hai liên tiếp.
Vũ Hoàng (Theo SCMP, Guardian, AFP, Reuters)