Bước chân vào một cửa hàng, đập vào mắt tôi và mọi người tại cửa hàng, ngay quầy đối diện cửa ra vào là một bức ảnh có thông tin về người bị chụp gồm họ tên và một dòng chữ to đùng: "Ăn trộm sữa".

Trong lúc đợi cô nhân viên tính tiền, tôi hỏi: "Ông này ăn trộm ở cửa hàng của em à mà phải cảnh báo như vậy".

Cô nhân viên bán hàng đáp lạnh te: "Không ạ. Ông này ăn trộm sữa tại một cửa hàng thuộc hệ thống bên em". Cửa hàng này cho phép khách hàng vào xem và mua những đồ cơ bản, thuốc tân dược các loại thì đương nhiên mua theo đơn và trên quầy phía sau lưng nhân viên bán hàng).

Tôi hỏi tiếp, vậy sao em lại treo tại cửa hàng em bức ảnh to đùng này, em định cảnh báo các khách hàng khác như anh và mọi người là nếu có ăn trộm thì sẽ bị "bêu" như này à?

Cô nhân viên tiếp tục đáp: "Không, cái này là quy định của công ty em và phải treo như vậy tại các cửa hàng".

Tôi nghĩ và định hỏi, không lẽ nếu như có nhiều người ăn trộm và bị bắt, bị chụp ảnh thì công ty cũng bắt treo khắp cửa hàng à? Nhưng rồi lại nghĩ thôi, hỏi như vậy, nhớ cô nhân viên lại nghĩ mình có quan hệ họ hàng hay liên quan gì đến ông kia và đang bênh nên thôi.

Thanh toán xong, tôi nói, lát nữa, nếu cửa hàng ít khách, em chịu khó lên mạng tra cứu xem là mình treo ảnh người khác như vậy tại cửa hàng thì có vi phạm pháp luật không nhé.

Không ngờ cô nhân viên bán hàng "đốp" lại tôi ngay: "Em treo cả 6 tháng nay mà có ai nói gì đâu" và lườm tôi một cái cháy khét nẹt.

Trong cuộc sống, chúng ta gặp không ít các trường hợp treo ảnh những người vi phạm như vậy tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại lớn...mà mục đích treo thì cũng vô số lý do được bên treo lập luận: để cảnh báo người khác, để phòng ngừa, để ngăn chặn hành vi vi phạm...

Thậm chí nhiều nơi còn đăng ảnh chụp nguyên người vi phạm và tang vật mà nhìn ảnh là biết có "tác động vật lý" trong quá trình bắt giữ vi phạm. Mới cách đây hơn 2 tháng, cộng đồng mạng dậy sóng vụ nhân viên bảo vệ một trung tâm thương mại ở Hà Nội chặn, kiểm tra tài sản của nữ khách hàng vì nghi ngờ ăn trộm đồ. Trung tâm thương mại này sau đó phát đi thông báo xác nhận nguyên nhân xuất phát từ những thiếu sót trong công tác đào tạo và giám sát.

Nữ khách hàng cũng đăng tải thông tin cho biết đại diện trung tâm thương mại này đã đến nhà xin lỗi và gia đình đã chấp nhận.

Trước đó, vào tháng 4/2022, ban quản lý một tòa nhà tự ý xử phạt 2 triệu đồng một người đến thử việc nhưng lại không đeo khẩu trang trong thang máy. Cơ quang chức năng sau này xác định, việc xử phạt này là sai quy định, không đúng thẩm quyền.

Các vụ việc kiểu như vậy cũng xảy ra lẻ tẻ các nơi, không được ai biết cho đến khi có lùm xùm bởi việc có những camera " chạy bằng cơm" chụp, quay được và đưa lên mạng xã hội, cộng đồng được một phen dậy sóng, còn bên sai luật thì nhận được vô số đánh giá và bình luận, gồm cả những kêu gọi tẩy chay từ cộng đồng về sự vi phạm pháp luật hồn nhiên của họ.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, dù họ có hành vi trộm cắp thật hay không, bạn vẫn không có quyền tự ý bêu xấu, công khai hình ảnh của họ khi chưa được sự đồng ý hoặc chưa có phán quyết chính thức từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Hành vi này xâm phạm nghiêm trọng đến quyền hình ảnh, danh dự và nhân phẩm của cá nhân theo quy định của pháp luật Việt Nam.'

Cụ thể: Về trách nhiệm dân sự, hành vi đăng ảnh này vi phạm quyền hình ảnh theo quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý. Trường hợp này không thuộc diện miễn trừ vì mục đích lợi ích quốc gia hay hoạt động công cộng.

Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 quy định bên tự ý dán ảnh sẽ phải bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm bị xâm phạm. Khoản này bao gồm chi phí hạn chế thiệt hại và một khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần (tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở).

Nghiêm trọng hơn, hành vi dán ảnh bêu riếu nơi công cộng, dù là dán trong cửa hàng, tại nơi dễ nhìn thấy, để cảnh báo thì lại là hành vi vi phạm pháp luật hành chính. Theo đó, bên vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác.

Biện pháp khắc phục là bị buộc phải gỡ bỏ hoàn toàn hình ảnh đã dán tại hệ thống cửa hàng. Nếu người bị dán ảnh dưới 16 tuổi, mức phạt đối với cá nhân có thể lên đến 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, và tổ chức sẽ bị phạt gấp đôi theo quy định xử phạt trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em.

Nghiêm trọng nhất, nếu hành vi dán ảnh bêu rếu gây ra hậu quả nghiêm trọng (ví dụ: khiến người bị dán ảnh bị khủng hoảng tinh thần, ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống, công việc), người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về

Một số người có thể hồn nhiên nói, nếu cấm dán tại cửa hàng, nơi công cộng, thì tôi "dán" trên MXH thì tránh được đúng không? Câu trả lời là không. Việc tự ý đăng ảnh rõ mặt của người khác lên mạng xã hội để "bóc phốt" hành vi ăn trộm tại cửa hàng là vi phạm pháp luật bởi lẽ dù họ có hành vi sai trái, bạn vẫn không có thẩm quyền tự ý công khai hình ảnh, danh tính của họ khi chưa được sự đồng ý hoặc chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng.

Việc xác định một người có phạm tội trộm cắp tài sản hay không thuộc thẩm quyền duy nhất của cơ quan công an và tòa án (tùy theo từng giai đoạn tố tụng).

Ngoài các mức xử lý hành chính, hình sự như phân tích ở trên, người vi phạm nếu người bị đăng ảnh khiếu nại hoặc tố cáo, hệ thống cửa hàng và cá nhân người đăng có thể bị xử lý về hành vi công khai dữ liệu cá nhân (theo quy định tại Nghị định 330/2026/NĐ-CP) thông qua hành vi tự ý công khai dữ liệu cá nhân (hình ảnh, tên tuổi, clip camera) gây xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác sẽ bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với tổ chức (hệ thống cửa hàng).

Quay trở lại ví dụ của cô nhân viên bán hàng nói trên, điều mà tôi thấy rõ là sự hồn nhiên vi phạm pháp luật của họ bất kể là họ lập luận theo khía cạnh phòng ngừa, ngăn chặn hay huấn luyện nhân viên gì đó của họ.

Nếu tin theo lời cô nhân viên này khẳng định là đây là quy định của công ty thì bộ phận pháp chế của công ty xứng đáng bị sa thải, cùng với tất cả những ai đồng tình, phê duyệt việc treo ảnh người vi phạm để răn đe, bêu riếu hành vi của họ.

Còn đương nhiên thì tôi không bao giờ tin cái lời đốp chát của cô nhân viên là việc làm của cô ấy. Hồn nhiên vi phạm pháp luật nó đến từ những người làm thuê, thực hành công việc hàng ngày của doanh nghiệp nhưng hệ quả pháp lý của nó cho công ty là lâu dài, là khủng hoảng truyền thông, là sự tẩy chay của khách hàng và cần được ngăn chặn từ gốc thông qua việc đào tạo, huấn luyện nhân viên từ những việc nhỏ nhất liên quan đến tuân thủ pháp luật và tôn trọng danh dự, nhân phẩm người khác.

'Có thể cô nhân viên tại cửa hàng thuốc kia muốn cảnh báo cái ông đó là tôi có hình ảnh, loại vi phạm của ông rồi nên đừng có bén mảng đến đây nữa, nhưng là một khách hàng, tôi sẽ không bao giờ quay lại chính nơi khách hàng của mình bằng cách dán ảnh vi phạm của người khác tại cửa hàng về cảnh báo theo kiểu " trúng ai thì trúng" này.

Minh Lê