"Chúng tôi đã chia sẻ với Nga và Ukraine bản ghi nhớ, dự thảo văn bản, nhằm tìm ra giải pháp cho các cuộc tấn công đang diễn ra ở biển Đen", một nhà ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ tiết lộ với AFP ngày 17/9.
Dự thảo được "lấy cảm hứng" từ Sáng kiến Ngũ cốc biển Đen, thỏa thuận do Thổ Nhĩ Kỳ và Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022, cho phép Ukraine xuất khẩu ngũ cốc qua biển Đen mà không bị tấn công.
UAV Nga tập kích tàu hàng gần cảng Odessa hôm 3/9. Video: Zvezda
Moskva rút khỏi thỏa thuận vào tháng 7/2023 với lý do Kiev và phương Tây không tuân thủ các điều khoản, đồng thời cáo buộc Ukraine tận dụng hành lang dành cho tàu vận chuyển để phát động các cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái nhằm vào Nga.
Ukraine sau đó thiết lập tuyến hàng hải thay thế men theo bờ biển Romania và Bulgaria.
Nhà ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ cho biết tuyến đường hiện nay có đoạn dài khoảng 6-8 km mà các tàu Ukraine phải rời lãnh hải và đi qua vùng biển quốc tế, khiến đây trở thành khu vực rủi ro. Ankara đề xuất thiết lập hành lang vận tải qua lãnh hải của các nước khu vực, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ và Gruzia. Một phương án khác là xây dựng tuyến đường dọc bờ biển phía đông và phía nam biển Đen.
Thông tin được công bố sau khi nhiều tàu thương mại, trong đó có các tàu liên quan Thổ Nhĩ Kỳ, bị máy bay không người lái (UAV) tấn công trên biển Đen. Theo một nguồn tin quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ, có gần 90 tàu dân sự bị tấn công riêng trong tháng 8.
Các vụ tập kích của UAV Ukraine nhắm vào tàu Nga trên biển Đen. Video: USF
Phòng Thương mại Hàng hải IMEAK của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết ít nhất 22 tàu do nước này sở hữu đã hứng tập kích trong tháng 7/8. Ít nhất 4 tàu bị tấn công trong nửa tháng qua, vụ gần nhất xảy ra ngày 17/9. Ít nhất 3 công dân Thổ Nhĩ Kỳ đã thiệt mạng và nhiều người bị thương.
Số liệu của IMEAK cũng cho thấy 226 tàu dân sự và thương mại đã bị tấn công trên biển Đen kể từ khi xung đột Ukraine bùng phát, với 163 vụ xảy ra trong năm nay.
Giới chức Thổ Nhĩ Kỳ và Nga chưa lên tiếng về thông tin.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiga cho rằng phương án ngừng các cuộc tấn công trên biển Đen có thể được thảo luận trong cuộc gặp giữa Tổng thống Volodymyr Zelensky và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.
Ông Sybiga nói mục tiêu của Kiev là đạt được một lệnh ngừng bắn với Nga, trong đó có thể bao gồm phương án ngừng tập kích các hạ tầng năng lượng và ngừng bắn trên biển Đen.
Tàu chở hàng trên Biển Đen ngày 7/2/2024. Ảnh: Reuters
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan tháng trước kêu gọi các bên thông qua "lệnh đình chỉ" tấn công tàu hàng trên biển Đen. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov bác bỏ đề xuất, cho rằng ý tưởng này "phi thực tế" và "không thể giám sát".
Reuters hồi tháng 8 dẫn lời nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Kiev đã gửi đề xuất cho Moskva thông qua bên trung gian, trong đó kêu gọi hai bên ngừng tập kích mục tiêu dân sự của nhau ở biển Đen, sau khi Nga tăng cường tấn công tàu hàng trong khu vực để trả đũa chiến dịch của Ukraine.
Thanh Danh (Theo AFP, Kyiv Post)