Cháu tôi tên Bin, sinh năm 2006, cháu học phổ thông tại quê nhà Đà Nẵng đến cuối năm lớp 7.

Năm đó Bin 13 tuổi, cháu có tầm vóc như hầu hết các bạn trong lớp, cao 155 cm, nặng 45 kg. Mùa hè năm 2019 Bin đến Mỹ theo diện du học bậc phổ thông, cháu ở nội trú tại ký túc xá của nhà trường.

Với chế độ dinh dưỡng kiểu Mỹ, lịch học tập và hoạt động thể dục thể thao học đường nơi đây, tầm vóc của cháu phát triển rất nhanh. Đến lớp 11, Bin 17 tuổi, có chiều cao 175 cm, nặng hơn 65 kg.

Hiện nay Bin bước sang tuổi 20, đang là sinh viên năm 3 ngành tài chính, có chiều cao là 183 cm và cân nặng 70 kg. Điều đáng nói là cha mẹ của cháu, cũng như ông bà nội, ông bà ngoại đều không cao; chiều cao trung bình của các bậc phụ huynh của cháu là 165 cm với nam và 155 cm với nữ.

Tương tự, trường hợp cầu thủ Nguyễn Đình Bắc sinh năm 2004, đang là tiền đạo ấn tượng của đội tuyển bóng đá Việt Nam. Năm 14 tuổi (2018) Bắc chỉ cao 150 cm, thấp hơn các bạn cùng lứa tuổi đến 13 cm, nhưng nhờ tích cực tập luyện thể thao, cùng với tăng cường chế độ dinh dưỡng nên chỉ 2 năm sau Bắc đã cao 170 cm và hiện nay Bắc đã có chiều cao trên 180 cm.

Cha mẹ, ông bà của Bắc cũng chỉ có chiều cao trung bình dưới 165 cm. Hơn thế nữa, các cầu thủ trẻ khác ở đội tuyển VN cũng có chiều cao rất ấn tượng như: thủ môn Trần Trung Kiên 191 cm, trung vệ Đinh Quang Kiệt 196 cm.

Thế thì cơ sở của việc phát triển thể hình là gì? Các nhà khoa học đã chỉ ra 4 yếu tố chính để tăng trưởng chiều cao của con người là: di truyền, dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ cùng với môi trường sống.

Di truyền là nhân tố quan trọng, nhưng cũng chỉ chiếm khoảng 25% trong việc phát triển chiều cao con người, các yếu tố còn lại chiếm đến 75%. Dinh dưỡng đủ chất và đủ lượng đạm cần thiết là yếu tố cơ bản để phát triển các cấu trúc cơ thể và tăng trưởng chiều cao.

Vận động là yêu cầu hàng đầu để phát triển chiều cao. Tập luyện thể dục thể thao vừa sức, khoảng một giờ mỗi ngày với các môn có nhiều động tác bật nhảy hoặc kéo dãn cơ thể như: xà đơn, bơi lội, bóng rổ, bóng chuyền, nhảy dây, nhảy cao, nhảy xa...

Về giấc ngủ, cần ngủ đủ giấc, người trẻ nên đi ngủ trước 22 giờ. Có hai thời điểm hóc môn tăng trưởng tiết mạnh nhất giúp đột phá phát triển chiều cao là khi ngủ sâu và sau khi vận động.

Ngoài ra, cần chú ý chăm sóc trẻ tốt nhất ở 3 giai đoạn vàng của phát triển chiều cao là giai đoạn bào thai (0 tuổi), giai đoạn sơ sinh (0-3 tuổi) và giai đoạn dậy thì (11-17 tuổi).

Khi đã nắm rõ cơ sở của phát triển chiều cao thì cha mẹ dễ dàng hơn trong việc chăm sóc con cái phát triển thể hình, cải thiện chiều cao của con theo nguyện vọng của mình.

Bên cạnh đó, số liệu thống kê từ công tác điều tra xã hội học của các cơ quan chức năng ở nước ta như: Viện Dinh dưỡng năm 1985, Tổng cục thống kê năm 2000 và Tổng điều tra toàn quốc năm 2020 cho thấy chiều cao người trưởng thành ở VN đã tăng qua các thời kỳ. Trong 35 năm qua (1985 - 2020), chiều cao của nam giới tăng 8,3 cm, từ 159,8 cm (1985) lên 162,5 cm (2000) và 168,1 cm (2020); chiều cao của nữ giới tăng 5,7cm từ 150,5 cm (1985) lên 151,6 cm (2000) và 156,2 cm (2020).

Tham khảo số liệu ở các nước phát triển tại châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc... chiều cao trung bình của thanh niên đã tăng từ 10 đến 21 cm trong những thập kỷ qua.

Chiều cao trung bình của người Nhật trưởng thành năm 2023 là 171 cm với nam và 158 cm với nữ. Chiều cao trung bình của người Hàn Quốc trưởng thành năm 2026 là 174 cm với nam và 163 cm với nữ; người Hàn Quốc đã vượt chiều cao trung bình của người trưởng thành trên toàn cầu (nam 171 cm, nữ 161 cm).

Quay trở lại, đất nước chúng ta đi lên từ tro tàn và đói nghèo do chiến tranh hàng thế kỷ, từ quốc gia kém phát triển đến nay được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao và đang nỗ lực mạnh mẽ để trở thành nước phát triển, có thu nhập cao trong vòng hai thập kỷ tới.

Hiện nay dinh dưỡng của người dân đang được cải thiện khi thu nhập ngày càng tốt hơn, cùng với việc chăm sóc môi trường sống, giấc ngủ và tăng cường hoạt động thể dục thể thao, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng thanh niên Việt có chiều cao trung bình trên 1,8m trong vài thập kỷ tới nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu về sức lao động và thẩm mỹ.

Quảng Minh Duy