Tôi ghé thăm vườn sầu riêng của người quen, nhìn đống sầu riêng trước mặt, rồi nghe mấy câu chuyện "mua đất trồng sầu" trên mạng thì thấy nghề này cũng hấp dẫn. Nhưng ngồi với anh mới thấy: Coi chừng chưa trồng được sầu riêng đã lo đếm cua trong lỗ.
Bốn năm đầu, tiền chỉ chạy theo một chiều: đi ra. Năm thứ 5 bắt đầu có thu nhưng cũng chỉ vừa đủ tiền phân thuốc, còn công chăm sóc xem như khuyến mãi, lấy công làm lời, không dám thuê người.
Đến năm thứ sáu mới bắt đầu thấy thành quả: thu khoảng 650 triệu đồng, trừ phân thuốc còn chừng 500 triệu đồng. Năm thứ bảy thời tiết xấu, doanh thu rớt xuống còn khoảng 150 triệu đồng, trừ chi phí xong coi như cả năm làm cho vui. Sang năm nay, năm thứ tám, trời thương hơn, thu khoảng 700 triệu, trừ phân thuốc còn khoảng 550 triệu đồng.
May là trong vườn không bỏ hết trứng vào một giỏ. Anh trồng xen thêm cà phê, bơ, mỗi năm kiếm thêm khoảng 200-250 triệu đồng. Tính chung khi vườn đã vào giai đoạn khai thác, thu nhập từ 2 ha có thể dao động khoảng 200-800 triệu đồng một năm, tùy thời tiết, mùa vụ và giá nông sản.
Chia bình quân ra khoảng 20-65 triệu đồng một tháng. Số tiền này giúp anh nuôi 4 người con, trong đó 2 đứa đang học đại học. Nghe tới đây thấy nghề nông có khi còn hấp dẫn hơn dân văn phòng sáng đóng thùng, chiều tan sở, cả ngày ngồi máy lạnh nhìn Excel rồi đúng không? Nhưng khoan...
Điểm quan trọng nhất là đây là hiệu quả của một người nông dân thực thụ, trực tiếp sống với cái vườn của mình, chứ không phải bài toán mua 2 ha đất, giao chìa khóa cho người khác rồi cuối năm lái xe lên hái sầu, lượm tiền mang về.
Anh chủ vườn tự chăm cây, theo dõi sâu bệnh, bón phân, phun thuốc... Mà đã là tài sản của mình thì cách chăm sóc, mức độ kỹ càng và tâm huyết chắc chắn khó giống hoàn toàn với người làm thuê. Những ngày nhiều việc quá thì nhờ bà con xung quanh sang phụ, không đủ người nhờ thì mới thuê thêm. Nhưng hôm nay người ta qua phụ mình thì mai vườn người ta có việc, mình lại vác đồ qua phụ lại. Tiền công không mất, nhưng công thì vẫn phải trả.
Đặc biệt có một khoản mà khi tính hiệu quả đầu tư rất dễ quên: Sức khỏe và công lao động của chính người nông dân. Anh nói vui mà nghe cũng hơi rén: "Tuần nào anh cũng phải tắm trong thuốc." Còn nếu không muốn tự "tắm", thuê người "tắm thay" thì khoảng 700.000 đồng một ngày nếu dùng máy móc của mình, còn dùng luôn máy của người ta thì có thể tới một triệu một ngày.
Thành ra con số 200-800 triệu đồng một năm nhìn thì ham thật, nhưng đó chưa hẳn là "lợi nhuận đầu tư" theo cách nhiều người vẫn hình dung. Nếu tính đủ tiền công của chủ vườn, rồi giả sử thuê người làm thay toàn bộ từ chăm sóc, bón phân đến phun thuốc... số tiền còn lại chắc chắn sẽ khác.
Chưa kể muốn nhìn thấy trái thì phải chấp nhận 4-5 năm đầu chôn vốn. Đến lúc cây cho thu hoạch cũng chẳng có nghĩa năm nào tiền cũng về đều đều. Năm đẹp trời thì vài trăm triệu, năm thời tiết quay xe thì lại... làm cho vui.
Vậy nên nhìn một vườn sầu riêng hiệu quả, phải hiểu đúng bản chất của con số lợi nhuận. Đằng sau nó là đất + vốn + kinh nghiệm + thời gian + rất nhiều công sức của chính chủ vườn. Đây là mô hình sinh kế của một người nông dân trực tiếp lăn lộn trên tài sản của mình, chứ không đơn giản là mua một miếng đất rồi ngồi tính tỷ suất lợi nhuận mỗi năm.
Còn nếu là nhà đầu tư ở thành phố, mua vài hecta ở xa, thuê một anh nông dân rồi kỳ vọng anh ấy chăm vườn mình tâm huyết y như chăm vườn nhà, còn mình thỉnh thoảng cuối tuần chạy đến xem sầu riêng lớn tới đâu, chụp vài tấm hình rồi chờ ngày thu hoạch... thì thôi, lấy máy tính ra bấm lại từ đầu.