Sáng 1/10, làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về phát huy sức mạnh của các viện hàn lâm, viện nghiên cứu trong tham mưu chiến lược, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu huy động người tài bằng những cách linh hoạt.
Theo ông, các cơ quan có thể sử dụng nhóm nghiên cứu liên ngành, nhóm phản ứng nhanh, chuyên gia kiêm nhiệm, biệt phái có thời hạn và tạo điều kiện trao đổi nhân lực giữa cơ quan tham mưu với cơ quan nghiên cứu.
Chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế cần được kết nối bằng nhiệm vụ cụ thể. Nhà khoa học trẻ cũng cần được mạnh dạn giao việc, trao quyền và hỗ trợ ban đầu. Việc mở rộng hợp tác phải đi cùng yêu cầu bảo vệ dữ liệu, bí mật và lợi ích quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng tiềm lực nghiên cứu của đất nước rất lớn nhưng chưa được tổ chức thành sức mạnh chung. Hai viện hàn lâm, các viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp cùng chuyên gia trong và ngoài nước đều có thế mạnh riêng. Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cần kết nối các nguồn lực này với yêu cầu tham mưu của Trung ương.
Điều quan trọng là xác định đúng vấn đề, huy động đúng người từ sớm và đưa kết quả nghiên cứu vào quyết sách đúng thời điểm. Mục tiêu là hình thành năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược đủ mạnh cho Trung ương.
Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chịu trách nhiệm xác định vấn đề, đặt yêu cầu nghiên cứu, tích hợp luận cứ và xây dựng phương án tham mưu. Hai viện hàn lâm là những trụ cột tri thức khoa học, có nhiệm vụ nghiên cứu sâu, cung cấp dữ liệu, dự báo, phản biện và chủ động cảnh báo vấn đề mới, thay vì chờ đặt hàng.
Trong đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ phát huy thế mạnh về khoa học tự nhiên, công nghệ; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội phát huy thế mạnh về thể chế, mô hình phát triển, văn hóa và con người. Những bài toán lớn nên có sự tham gia của cả hai viện ngay từ đầu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu sáng 1/10. Ảnh: Cổng TTĐT Đảng Cộng sản Việt Nam
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước yêu cầu tổ chức lực lượng theo từng vấn đề chiến lược, bởi một vấn đề lớn của đất nước không thể chia cắt theo ranh giới cơ quan hay ngành khoa học. Tùy nhiệm vụ, các nhóm mạnh từ hai viện hàn lâm, viện thuộc bộ, ngành, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia đầu ngành cần được tập hợp, xác định rõ người chủ trì, trách nhiệm phối hợp và sản phẩm phải đạt.
Việc đặt hàng nghiên cứu phải rõ ràng nhưng tôn trọng độc lập khoa học. Trung ương và Ban Chính sách, chiến lược Trung ương xác định câu hỏi cần trả lời, thời hạn và yêu cầu đối với sản phẩm nhưng không định trước kết luận.
Với các đề án lớn, nhà khoa học cần tham gia ngay từ khi xây dựng đề cương. Những vấn đề còn nhiều cách nhìn có thể giao các nhóm nghiên cứu song song, tổ chức phản biện độc lập và ghi nhận đầy đủ ý kiến khác nhau. Nhà khoa học được tiếp cận thông tin cần thiết, đồng thời phải bảo đảm bí mật, liêm chính khoa học và chịu trách nhiệm về kiến nghị của mình.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu chuẩn bị cả năng lực nghiên cứu dài hạn và khả năng phản ứng nhanh. Các cơ quan phải nghiên cứu xu thế trong 10-20 năm, đồng thời có khả năng huy động chuyên gia kịp thời khi xuất hiện biến động mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu thay đổi cách đánh giá hiệu quả nghiên cứu. Khối lượng báo cáo hay số lượng đề án chưa phải thước đo đầy đủ của chất lượng tham mưu. Quan trọng hơn là nghiên cứu có giúp phát hiện sớm vấn đề, hiểu đúng nguyên nhân, lựa chọn chính sách và tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn hay không.
Theo ông, đóng góp cho quyết sách phải được lấy làm thước đo. Mỗi sản phẩm nghiên cứu cần chỉ rõ vấn đề phải quyết định, các phương án, lợi ích, chi phí, rủi ro, điều kiện thực hiện và những yếu tố còn chưa chắc chắn.
Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phải phản hồi kết quả nghiên cứu được sử dụng đến đâu và theo dõi giá trị thực tế sau khi quyết sách được ban hành. Đóng góp của nhà khoa học cần được ghi nhận trong phân bổ kinh phí, đánh giá, bổ nhiệm và khen thưởng cán bộ.
"Mỗi nhiệm vụ cuối cùng phải trả lời được: giải quyết vấn đề thực tiễn gì, đóng góp gì cho nhận thức và đem lại giá trị gì cho đất nước", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu.
Vũ Tuân