Ban đầu, tôi cứ nghĩ khoản tiền lớn ấy chủ yếu đến từ học phí, nhưng nghe kể từng khoản mới thấy tiền học chỉ chiếm một phần. Con vừa đậu đại học đã sắm điện thoại mới, laptop, đóng tiền cọc phòng trọ, mua dụng cụ sinh hoạt cơ bản, xe máy, rồi tiền ăn uống và chi tiêu hằng tháng. Nghe đến đâu, tôi thấy choáng đến đó.
Vợ chồng tôi có hai đứa con cách nhau năm tuổi, cũng từng trải qua cảnh dốc sức nuôi con ăn học. Đứa lớn vừa tốt nghiệp, đi làm thì chúng tôi lại tiếp tục lo cho đứa nhỏ. Nhưng thời các con tôi học đại học, chi phí không nhiều như bây giờ.
Học phí còn tương đối thấp, nhu cầu mua sắm cũng đơn giản hơn. Điện thoại chưa phải món đồ mà đứa trẻ nào lên đại học cũng cần đổi mới, laptop cũng không phải lúc nào cũng mua ngay từ đầu, còn xe máy có thể dùng lại xe cũ của gia đình. Bởi vậy, dù phải chắt chiu từng đồng, vợ chồng tôi vẫn có thể xoay xở qua từng năm học.
Bây giờ, nuôi một đứa con học đại học không chỉ là đóng học phí rồi gửi tiền ăn mỗi tháng. Ngay khi con rời nhà lên thành phố, phụ huynh đã phải chuẩn bị một loạt khoản ban đầu: tiền thuê và đặt cọc phòng trọ, chăn màn, bàn ghế, đồ dùng nhà bếp, quần áo, máy tính, điện thoại, phương tiện đi lại.
Giá RAM máy tính tăng cao trong thời gian vừa qua khiến giá laptop tăng dựng đứng. Một chiếc máy "xài được" cũng mười mấy triệu đồng.
Có những món cần thiết cho việc học, có những món phục vụ sinh hoạt, nhưng cũng có khoản phát sinh vì con muốn có điều kiện sống tương đương bạn bè. Cộng tất cả lại, số tiền bỏ ra trong vài tuần đầu có thể lớn hơn nhiều so với hình dung của cha mẹ.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ mua gì, mua vào thời điểm nào và có nhất thiết phải sắm mới tất cả hay không. Nếu gia đình có điều kiện thì đó không phải chuyện lớn, nhưng với những nhà phải vay mượn hoặc dành dụm nhiều năm mới đủ tiền cho con học đại học, một khoản chi đột biến gần trăm triệu đồng có thể trở thành gánh nặng.
Tôi nghĩ nhiều phụ huynh cũng giống vợ chồng tôi, luôn muốn dành cho con những điều kiện tốt nhất. Con đậu đại học là niềm vui lớn của cả gia đình, cha mẹ thường không muốn con thua kém bạn bè hay thiếu thốn khi sống xa nhà.
Nhưng chính tâm lý thương con ấy đôi khi khiến các khoản chi vượt khỏi kế hoạch. Thấy bạn có điện thoại mới, laptop tốt, xe máy riêng, con cũng muốn có. Cha mẹ sợ con tủi thân nên cố gắng đáp ứng, dù trong lòng còn nhiều lo lắng về tiền bạc.
Trong khi đó, chi phí nuôi con học đại học không dừng lại ở những tháng đầu tiên. Sau khi mua sắm và ổn định chỗ ở, gia đình vẫn phải lo học phí từng kỳ, tiền thuê trọ, điện nước, ăn uống, đi lại, tài liệu học tập và các khoản phát sinh.
Nếu con học ở thành phố lớn, tiền sinh hoạt có thể kéo dài suốt bốn đến năm năm, thậm chí lâu hơn nếu chương trình học kéo dài hoặc con chưa thể đi làm tự trang trải. Một gia đình có hai con học đại học cùng lúc sẽ chịu áp lực lớn hơn nhiều, nhất là khi thu nhập chỉ dựa vào tiền lương hằng tháng.
Bởi vậy, theo tôi, chuẩn bị cho con học đại học cần bắt đầu từ trước ngày nhập học chứ không phải đợi con đậu rồi mới tính. Hơn thế nữa, tiết kiệm được khoản gì thì nên tiết kiệm. Laptop nếu không học ngành yêu cầu cao như đồ hoạ, IT thì có thể mua cũ. Sinh viên cũng không nên mua xe máy mới làm gì. Nên đi xe cũ hoặc đi xe buýt.
Cha mẹ nên tìm hiểu học phí, chi phí sinh hoạt tại nơi con sẽ học, dự trù tiền thuê trọ và những khoản mua sắm ban đầu. Những vật dụng nào gia đình đã có thì có thể tận dụng; món nào chưa cần thiết có thể mua sau khi con ổn định việc học.
Không phải cứ lên thành phố là phải có ngay một chiếc điện thoại mới, laptop đắt tiền hay xe máy riêng. Điều kiện học tập và sinh hoạt cần được bảo đảm, nhưng không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mua sắm thật đầy đủ.
Quan trọng hơn, con cũng cần được tham gia vào câu chuyện tiền bạc của gia đình. Khi đã đủ lớn để học đại học, các em nên biết cha mẹ phải làm việc vất vả thế nào để có tiền đóng học phí và trang trải sinh hoạt.
Điều đó không có nghĩa là bắt con phải sống kham khổ hay khiến con cảm thấy có lỗi vì được cha mẹ chăm lo, mà là giúp con phân biệt giữa nhu cầu thiết yếu và mong muốn cá nhân, biết lập ngân sách, cân nhắc trước khi mua sắm và sử dụng đồ đạc có trách nhiệm. Nếu phù hợp với lịch học, con có thể tìm việc làm thêm để tích lũy kinh nghiệm và tự trang trải một phần chi phí, nhưng không nên vì kiếm tiền mà ảnh hưởng đến việc học.
Tôi thấy việc cho con vào giảng đường hôm nay không chỉ cần sự hy sinh mà còn cần kế hoạch tài chính rõ ràng. Cha mẹ không thể lo thay con mọi thứ mãi mãi, còn con cũng không nên mặc định rằng cứ đi học đại học thì mọi nhu cầu đều phải được đáp ứng ngay lập tức.