Nơm nớp lo bữa ăn bán trú của học sinh

Thói quen này của chị Hồng Liên, 35 tuổi, ở Hà Nội, xuất hiện khoảng một tuần nay, sau hàng loạt phản ánh tiêu cực về bữa cơm bán trú. Chị Liên đăng ký cho con ăn ở trường từ khi vào lớp 1 vì không thể đưa đón 4 lượt một ngày. Người mẹ cũng không thể dậy từ 4h30 sáng để đến trường kiểm tra thực phẩm, nên coi thông báo của ban phụ huynh là "điểm tựa niềm tin" lớn nhất.

Hôm nào ban phụ huynh không tới trường được, chị lại chờ hình ảnh trên ứng dụng Hanoi Check.

"Không thấy gì bất thường, tôi mới thở phào", chị Liên nói.

Tương tự, chị Thanh Phương ở TP HCM kể luôn bất an khi đọc tin về những suất ăn "lèo tèo", cánh gà sống hay thực phẩm không tươi. Hàng ngày, sau khi xem ảnh trường cập nhật thực đơn trên ứng dụng, chị lại hỏi hai con lớp 5 và lớp 2 xem ăn món gì, định lượng thế nào.

Kể cả thông tin khớp nhau, chị vẫn lo lắng vì "không rõ thịt, cá, rau, củ được mua ở đâu". Dù vậy, người mẹ "không còn lựa chọn", vẫn phải gửi con ăn ngủ bán trú, do công việc bận rộn, không thể đưa đón.

Hiện cả nước có khoảng 15,5 triệu học sinh tiểu học và THCS, trong đó phần lớn nhóm lớp 1-5 ăn bán trú tại trường, vì học hai buổi mỗi ngày.

"Khi liên tục xảy ra các vụ việc không hay về bữa ăn bán trú, phụ huynh lo lắng là đương nhiên", thầy Trần Ngọc Lâm, Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Tân Định, TP HCM, nhìn nhận.

Một cựu trưởng Phòng Giáo dục và Đào tạo tại Hà Nội cho rằng bữa ăn bán trú là vấn đề nhạy cảm vì liên quan trực tiếp sức khỏe trẻ em. Nhóm này lại thường chưa đủ khả năng nhận biết thực phẩm không an toàn, đánh giá khẩu phần ăn hoặc lên tiếng khi bị ảnh hưởng.

"Một bữa ăn chỉ vài chục nghìn đồng, nhưng niềm tin gửi vào đó lớn hơn rất nhiều", ông nói.

Với kinh nghiệm nhiều năm quản lý các trường mầm non, tiểu học, THCS, ông thấy những "lùm xùm" về bữa ăn bán trú thường do ba nguyên nhân chính.

Trước hết là "khoảng cách" giữa hồ sơ và năng lực thực tế vận hành của nhà cung cấp. Theo ông, nhà thầu đạt yêu cầu chỉ là điều kiện cần, chất lượng đó phải được duy trì ở từng lần giao hàng, mỗi mẻ chế biến và mỗi suất ăn.

"Làm tốt ở quy mô nhỏ không có nghĩa cũng đảm bảo khi số suất tăng mạnh", ông nói. Nhiều nhà cung cấp đạt chuẩn hồ sơ, song ồ ạt nhận hợp đồng mà không tính tới nhân lực, thiết bị, phương tiện, thời gian... nên có thể gặp sai sót.

Hai là chuỗi cung ứng bán trú có nhiều khâu, từ bước mua thực phẩm sống, bảo quản, chế biến đến chia suất, vận chuyển. Việc này đặt ra bài toán về quản lý, giám sát, bởi khi một mắt xích làm chưa tốt, cả quá trình sẽ bị ảnh hưởng.

Ba là tiêu chuẩn bữa ăn và cơ cấu giá chưa rõ. Đa số trường không công khai mức tiền dành cho nguyên liệu, chế biến, vận chuyển... và xác định khẩu phần theo độ tuổi. Thực đơn tới tay phụ huynh chỉ ghi tên món, định lượng chung, khiến nhiều người băn khoăn khi so sánh suất ăn với số tiền phải đóng.

Theo các nhà giáo, sự cố về bữa ăn bán trú dù chỉ một lần cũng ảnh hưởng đến niềm tin của phụ huynh với trường và ngành giáo dục.

Chị Thanh Tú, mẹ hai con lớp 1 và 2 ở TP HCM, đồng tình. Trước loạt "lùm xùm bán trú", chị Tú chọn tự nấu cơm cho con mang đi học.

"Chuyện ngon hay không, cơm ít hay nhiều tôi không ngại, mà sợ nhất là con phải ăn miếng thịt hỏng, tôm cá không tươi", chị nói. Dù vất vả nấu nướng, người mẹ thấy yên tâm hơn.

Về phía trường học, các hiệu trưởng cũng "nơm nớp" khi quản lý bán trú - một hoạt động ngoài chuyên môn, nhưng phải dành "rất nhiều thời gian".

Hiệu trưởng một trường liên cấp ở Hà Nội nói "áp lực vô cùng", nhất là khi có nhiều phân hiệu sau sáp nhập, học sinh ở nhiều độ tuổi. Dùng suất ăn công nghiệp nên cứ tới 10h, cả ban giám hiệu xuống sân "ngóng", rồi kiểm tra xác suất vài chục hộp. Mấy hôm trời mưa to, xe đến muộn 15 phút vì tắc đường, cả trường "nhấp nhổm không yên".

"Xe tới là mỗi giáo viên tự bê cơm, leo cầu thang để mang lên lớp cho các con, đợi thang máy chở hàng không kịp", cô kể.

Tới bữa, trong khi giáo viên chủ nhiệm giám sát và hỗ trợ học sinh, hiệu trưởng này cử riêng hai nhân viên đi chụp suất ăn, điểm danh, ghi chép.

"Quá nhiều công việc, mà chỉ cần một con sâu không may sót lại trong bát canh của học sinh, là cũng đủ lao đao", cô nói.

Ở TP HCM, một hiệu trưởng THCS phải xoay xở khi tổ chức nấu ăn tại chỗ. Bà kể với hơn 1.700 học sinh, trường cần nhiều người bưng, bê suất ăn từ bếp lên lớp. Trong khi nhân viên diện này phải thuê ngoài, khó gắn bó lâu dài, nên trường luôn thiếu người, giáo viên phải làm thay và hỗ trợ.

Cựu trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo ở trên nhận định ban giám hiệu, giáo viên đang đối mặt loạt khó khăn khi quản lý bán trú. Đó là yêu cầu chuyên môn rộng, công việc liên tục, tập trung trong thời gian ngắn...

Để hiệu quả, các chuyên gia, nhà giáo đưa ra hai nhóm giải pháp chính.

Một mặt, trường cùng xã, phường siết chặt quản lý, giám sát chất lượng bữa ăn. Theo thầy Ngọc Lâm, dù đã phân quyền cho các hiệu phó ở phân hiệu, thầy vẫn trực tiếp đi kiểm tra bữa ăn bán trú để kịp thời trao đổi nếu có vấn đề.

Ông Minh Huy, lãnh đạo một phường tại TP HCM, cho biết địa phương phối hợp với Sở An toàn thực phẩm, lập các tổ kiểm tra định kỳ, đột xuất bữa ăn bán trú của các trường trên địa bàn.

Mặt khác, trường học công khai thông tin bữa ăn, tăng cường phối hợp với phụ huynh trong giám sát bữa ăn. Như tại trường Tân Định, phụ huynh có thể tới xem nơi chế biến hay vào ăn cùng con. Trường cũng nắm bắt ý kiến học sinh, phụ huynh để điều chỉnh hoặc xem xét đổi nhà cung cấp.

"Phụ huynh có thắc mắc gì về bữa ăn bán trú đều có thể gặp và trao đổi trực tiếp với tôi trong bất cứ thời gian nào", thầy Lâm khẳng định.

Đây cũng là cách làm ở Tiểu học Hiệp Tân, TP HCM. Hiệu trưởng Nguyễn Thị Minh Nguyệt cho biết công khai khẩu phần ăn mỗi ngày để phụ huynh theo dõi, khuyến khích họ đến trường giám sát.

Chị Thanh Phương tán đồng cách làm này. Còn chị Hồng Liên cho rằng giải pháp gốc rễ là siết chặt quản lý nguyên liệu bữa ăn bán trú. Những nhà thầu vi phạm cần bị xem xét không cho tiếp tục cung cấp suất ăn vào trường học.

"Chúng tôi không thể ngày nào cũng canh điện thoại để xem hôm nay con ăn gì", chị nói.

Thanh Hằng - Nguyễn Quyên

*Tên một số nhân vật được thay đổi