Cuối tháng 8/2026, khi con trai đầu của tôi trúng tuyển vào Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP HCM, vợ chồng tôi bắt đầu khảo sát phương án đi học bằng xe buýt cho cháu.

Gia đình tôi ở gần chùa Phổ Minh, trên trục đường Phạm Văn Đồng, khu vực Gò Vấp và Bình Thạnh cũ. Do con trai tôi chưa đủ tuổi để học và thi bằng lái xe máy, xe buýt là phương tiện phù hợp và an toàn mà gia đình tôi nghĩ đến đầu tiên.

Tuyến 50 từng là lựa chọn rất lý tưởng. Chuyến xe buýt đầu tiên tôi trải nghiệm là tuyến 50, từ Đại học Bách khoa đến Đại học Quốc gia TP HCM.

Từ nhà tôi đến trường khoảng hơn 16 km, thời gian di chuyển vào giờ thấp điểm khoảng 40 phút. Khoảng cách từ nhà đến trạm xe buýt và từ trạm xuống trường cũng chỉ khoảng dưới 200 m đi bộ mỗi lượt.

Điều khiến tôi đặc biệt hài lòng là con tôi chỉ cần sử dụng duy nhất một tuyến xe buýt 50, không phải chuyển tuyến. Với một sinh viên mới vào đại học, đây là phương án rất thuận tiện.

Nếu có thể đi ổn định bằng tuyến này, gia đình tôi tiết kiệm được chi phí xăng xe, gửi xe; đồng thời con có thể hạn chế việc tự điều khiển xe máy khi còn ít kinh nghiệm đi đường xa. Tôi cũng cảm thấy yên tâm hơn về an toàn và sức khỏe của cháu.

Tôi đã nghĩ đây sẽ là phương án đi học lâu dài của con mình. Nhưng thực tế sau khi cháu bắt đầu đi học lại hoàn toàn khác.

Tôi cho rằng khi thành phố đã khuyến khích người dân chuyển sang phương tiện công cộng, chất lượng phương tiện cũng cần được xem là một yếu tố quan trọng để người dân duy trì thói quen sử dụng.

Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn mà gia đình tôi gặp phải lại là tình trạng quá tải của tuyến 50. Khi khảo sát trước năm học, tôi đi vào thời điểm thấp điểm và cũng đúng dịp hè nên không nhận ra tình trạng này.

Sau gần ba tuần con đi học, tôi mới phát hiện một điều khá bất ngờ: Giờ tan học của cháu thường khoảng 16h30 nhưng có những hôm gần 19h mới về đến nhà, thậm chí có hôm khoảng 19h30. Hỏi kỹ, tôi mới biết cháu gần như không thể sử dụng tuyến 50 trực tiếp từ trạm Chùa Phổ Minh.

Khi xe 50 đến trạm, xe thường đã kín người. Cháu nhiều lần không thể lên xe vì không còn chỗ đứng. Nếu chờ chuyến tiếp theo, cháu phải mất thêm khoảng 20 phút mà vẫn không chắc có thể lên được xe.

Vì vậy, cháu buộc phải chọn một phương án rất vòng: Đi tuyến 161 từ khu vực nhà đến Chợ Hàng Xanh, chuyển sang tuyến 08 đi đến Đại học Quốc gia. Thay vì đi thẳng theo trục Phạm Văn Đồng bằng tuyến 50, cháu phải đi theo một lộ trình gần như hình chữ U.

Mỗi lượt di chuyển có thể mất khoảng 1,5 giờ, cả đi và về mất khoảng 3 giờ mỗi ngày, chưa kể những hôm thành phố ùn tắc giao thông. Một sinh viên tan học lúc 16h30 nhưng đến gần 19h hoặc 19h30 mới về tới nhà thì rõ ràng thời gian dành cho việc học tập, nghỉ ngơi và sinh hoạt bị ảnh hưởng rất nhiều.

Có những lúc gia đình phải chạy ra đón con. Tôi từng động viên con thử đi tuyến 08 rồi xuống khu vực Ngã tư Bình Triệu, sau đó tiếp tục đón tuyến 50 hoặc gọi người nhà ra đón nếu không lên được xe.

Nhưng thực tế vài ngày gần đây, gia đình tôi gần như phải chạy ra đón cháu về vì tuyến 50 tiếp tục không còn chỗ. Có lần cháu cho biết không phải chỉ một mà đến hai chuyến xe liên tiếp đều không thể lên được.

Một lần tôi chạy ra đón con vào gần 18h trong lúc trời mưa rất lớn. Nhìn xe 50 chạy chiều ngược lại, tôi thấy hành khách bên trong đứng kín xe và lúc đó mới hiểu vì sao con mình không thể lên xe.

Một lần khác vào gần giữa trưa, trời nắng nóng, tôi cũng chứng kiến cảnh các cháu đứng chờ ở trạm trong khi xe chạy qua đã kín người. Nhìn những học sinh, sinh viên phải đứng chờ dưới trời nắng hoặc mưa, trong khi phương tiện công cộng đáng lẽ phải là lựa chọn thuận tiện và ưu tiên, tôi thực sự thấy rất tiếc.

Trục đường Phạm Văn Đồng có phải đang được khai thác chưa tương xứng?

Từ trải nghiệm của gia đình, tôi bắt đầu quan sát rộng hơn về mạng lưới xe buýt trên trục Phạm Văn Đồng. Đây là một đại lộ rất lớn, có vai trò kết nối khu vực phía Đông với sân bay Tân Sơn Nhất và các khu vực phía Bắc, Tây Bắc thành phố. Đoạn từ Công viên Gia Định đến khu vực Ngã tư Bình Triệu có nhu cầu đi lại rất lớn.

Thế nhưng trên trục đường này, theo những gì tôi quan sát, lựa chọn trực tiếp bằng xe buýt vẫn còn khá hạn chế; tuyến 50 đang phải gánh một lượng lớn nhu cầu đi lại của học sinh, sinh viên.

Tôi tự hỏi liệu thành phố có thể nghiên cứu thêm một hoặc một số tuyến khác chạy dọc trục Phạm Văn Đồng, thay vì để một tuyến phải đảm nhận quá nhiều nhu cầu.

Nếu có thêm phương án kết nối, người dân sẽ có nhiều lựa chọn hơn, đồng thời áp lực lên tuyến 50 cũng có thể được phân bổ hợp lý hơn.

Mạng lưới xe buýt kết nối Đại học Quốc gia đang chưa cân bằng?

Từ góc nhìn của một phụ huynh có con học tại Đại học Quốc gia TP HCM, tôi nhận thấy sự khác biệt khá rõ về khả năng kết nối giữa các khu vực. Từ phía Nam và Tây Nam thành phố, sinh viên có nhiều lựa chọn để đến Đại học Quốc gia, chẳng hạn các tuyến xuất phát từ Bến xe Miền Tây, Bến xe Quận 8 hoặc khu vực trung tâm.

Trong khi đó, từ khu vực phía Tây Bắc, theo những gì tôi tìm hiểu, lựa chọn kết nối trực tiếp đến Đại học Quốc gia còn hạn chế. Tôi nghĩ các khu vực như Củ Chi, Hóc Môn, Quận 12, Tân Bình cũng có nhu cầu rất lớn về việc kết nối với Đại học Quốc gia, đặc biệt là đối tượng học sinh, sinh viên.

Nếu có thể nghiên cứu thêm các tuyến kết nối theo hướng Củ Chi - Hóc Môn - Quận 12 - An Sương - Phạm Văn Đồng - sân bay Tân Sơn Nhất - Đại học Quốc gia, mạng lưới giao thông công cộng của thành phố có thể trở nên thuận tiện hơn cho người dân ở khu vực Tây Bắc.

Tất nhiên, tôi hiểu việc mở một tuyến xe buýt mới cần phải dựa trên nhiều yếu tố như nhu cầu thực tế, lưu lượng hành khách, hiệu quả khai thác, chi phí vận hành và sự phù hợp với toàn bộ mạng lưới giao thông công cộng.

Tôi không cho rằng chỉ từ trường hợp của gia đình mình mà có thể kết luận về toàn bộ hệ thống. Nhưng chính trải nghiệm thực tế này khiến tôi nghĩ rằng đây là vấn đề đáng để cơ quan chức năng khảo sát.

Tôi rất ủng hộ chủ trương phát triển và khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng của thành phố. Chính vì vậy, sau lần đầu tiên trải nghiệm xe buýt, tôi càng mong muốn hệ thống này ngày càng thuận tiện và tốt hơn.

Những điều tôi phản ánh trên đây chỉ là trải nghiệm của một phụ huynh và một sinh viên mới bắt đầu sử dụng xe buýt. Có thể còn nhiều vấn đề tôi chưa nhìn thấy hoặc chưa hiểu hết.

Tôi viết những dòng này không phải để phê phán tuyến xe buýt hay những người đang vận hành dịch vụ, mà mong rằng những bất cập từ thực tế sử dụng sẽ được cơ quan chức năng ghi nhận, khảo sát và có giải pháp phù hợp.

Nếu xe buýt ngày càng thuận tiện, sạch sẽ, đúng giờ và đáp ứng tốt nhu cầu đi lại, chắc chắn sẽ có thêm nhiều gia đình sẵn sàng để con em mình sử dụng phương tiện công cộng thay vì xe cá nhân.

Đó cũng là điều mà tôi tin rằng người dân thành phố đều mong muốn: một hệ thống giao thông công cộng thuận tiện, an toàn và văn minh hơn mỗi ngày.

Trong tháng đầu áp dụng chính sách miễn vé (tháng 7), lượng khách bình quân đạt hơn 276.000 lượt mỗi ngày. Sang tháng 8, con số tăng lên hơn 306.000 lượt. Những ngày gần khai giảng, có thời điểm hệ thống phục vụ hơn 383.000 lượt khách một ngày.

Ông Lê Hoàn, Phó giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, cho rằng lượng khách tăng nhờ người dân hưởng ứng chính sách miễn vé trên 134 tuyến. Khi năm học mới bắt đầu, học sinh, sinh viên trở lại trường khiến nhu cầu tiếp tục tăng. Đây cũng là nhóm chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số người sử dụng xe buýt tại thành phố.

Trương Hoàng Phương