Ngọc Hân, cựu học sinh chuyên Tin ở Gia Lai, cho hay ra quyết định sau khi tìm hiểu về thị trường việc làm và nghe tư vấn của anh, chị đi trước. Tin tức các đợt sa thải của những tập đoàn công nghệ lớn hay những lời than thở, loay hoay của kỹ sư IT trên các diễn đàn khiến em chùn bước.
"Vẫn yêu thích lập trình nên em chuyển hướng và đỗ ngành Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa", Hân, sinh viên năm thứ nhất ở TP HCM, nói.
Anh Trần Nam, cựu sinh viên ngành Công nghệ thông tin, với 10 năm làm việc tại một công ty cung cấp giải pháp phần mềm, hai năm qua cũng tư vấn cho người thân chọn ngành học khác như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông.
Bởi anh cho rằng sinh viên khi học ngành Công nghệ thông tin thường tập trung lập trình - phần hiện AI có thể hỗ trợ nhiều. "Thời của mình, Công nghệ thông tin rất 'hot', ra trường việc nhiều, lương cao nhưng giờ đã khác khi nhiều người với 3-5 năm kinh nghiệm vẫn khó có chỗ đứng", anh Nam nhìn nhận.
Trong nhiều bài đăng trên các diễn đàn với câu hỏi "Có nên học ngành Công nghệ thông tin không", không ít người để lại bình luận, tư vấn nên xem xét ngành học khác. Giới chuyên gia nhận định sự "lạnh nhạt" này là điều dễ hiểu, phản ánh sự thay đổi của thị trường lao động.
Sinh viên trường Đại học Công nghệ Thông tin TP HCM trong một học phần lập trình game tại doanh nghiệp, tháng 1/2026. Ảnh: UIT
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm nay có gần 128.700 thí sinh trúng tuyển vào 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện cấp học bổng Chính phủ theo Nghị định 179.
Trong đó, nhóm Công nghệ thông tin (gồm ngành Công nghệ thông tin, An toàn thông tin, An toàn mạng) có gần 35.700 em, giảm hơn 10.000 so với năm ngoái - là nhóm duy nhất sụt giảm. 14 nhóm còn lại đều tăng, như nhóm Máy tính với các ngành như Khoa học máy tính, Trí tuệ nhân tạo tăng hơn 1.300 sinh viên, lên gần 17.500 người.
Điểm chuẩn ngành này ở nhiều trường cũng giảm so với năm ngoái. Như tại trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), đầu vào từ 28,19 xuống còn 25, ở trường Công nghiệp TP HCM từ 24,5 xuống 20.
TS Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Công nghiệp TP HCM, và ông Phạm Tuấn Anh, CEO Nền tảng công nghệ tuyển dụng JobOKO, cho rằng nguyên nhân quan trọng nhất là thị trường việc làm đã thay đổi và phụ huynh, học sinh đang phản ứng khá nhanh.
Ông Nhân nhìn nhận làn sóng cắt giảm lao động, kỹ sư IT ở các tập đoàn lớn trong 1-3 năm gần đây khiến thí sinh, phụ huynh cảm nhận rõ sự bão hòa của thị trường. Cơ hội việc làm không còn dồi dào, đồng thời đòi hỏi cao hơn trước, do tác động của AI.
Phân tích kỹ hơn, ông Phạm Tuấn Anh dẫn báo cáo thị trường lao động - tuyển dụng năm 2025 của đơn vị này. Khảo sát gần 581.700 tin tuyển dụng, tổng số việc làm trên thị trường tăng 2,05% so với cùng kỳ. Riêng nhóm IT - Phần mềm lại giảm 16,92%. Đáng chú ý, áp lực với người mới gia nhập thị trường (fresher) đang lớn hơn. Nhiều doanh nghiệp cho biết đây là nhóm bị cắt giảm mạnh nhất.
Theo ông, nhiều công việc như viết những đoạn code tương đối chuẩn hóa, kiểm thử, tài liệu hóa, debug (gỡ lỗi) hay dựng prototype đã được AI hỗ trợ đáng kể.
"Thực tế trên khiến doanh nghiệp phải tính lại quy mô và cơ cấu đội ngũ công nghệ, chỉ giữ lại nhóm lập trình viên có năng lực chuyên môn cao, khả năng sử dụng AI tốt", ông nói.
Hơn nữa, thị trường đang có sự phân hóa. Trong khi một số công việc lập trình truyền thống giảm nhiệt, nhu cầu liên quan đến AI, dữ liệu, bảo mật, cloud hay các vị trí đòi hỏi năng lực công nghệ chuyên sâu lại tăng lên.
Vì vậy, việc thí sinh chuyển từ Công nghệ thông tin nói chung sang Khoa học máy tính, AI hay Khoa học dữ liệu cũng có thể xem là sự dịch chuyển theo tín hiệu của thị trường lao động.
"Đây là xu hướng tất yếu khi các doanh nghiệp đang khát nhân sự nhóm này", ông Tuấn Anh nhận định.
Một lý do khác khiến lượng thí sinh giảm, theo ông Nhân là vì nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được thúc đẩy bởi các chính sách hỗ trợ, học bổng, dần thu hút thí sinh, thay vì nhắc đến công nghệ là chỉ nghĩ tới IT như trước.
TS Nhân dự báo số thí sinh vào ngành này tiếp tục giảm trong 1-2 năm tới cho đến khi cân bằng giữa cung - cầu. Đó là lý do trường Công nghiệp TP HCM đã chủ động giảm 10% chỉ tiêu ngay trong năm nay.
Dù "giảm nhiệt", ông Phạm Tuấn Anh nhấn mạnh không nên đánh đồng ngành công nghệ thông tin đang "hết hot", mà thực tế tiêu chuẩn với người lao động đang cao lên. Ông nhận thấy nhà tuyển dụng ngày càng ít nhìn ứng viên đơn thuần qua tên ngành hay bằng cấp, mà quan tâm họ thực sự có kỹ năng gì và làm được gì. Báo cáo thị trường lao động của JobOKO cũng cho thấy 93,6% doanh nghiệp được khảo sát tin rằng tuyển dụng dựa trên kỹ năng sẽ thành xu hướng chủ đạo.
Theo ông, ngoài AI, dữ liệu và các công nghệ mới, các trường đào tạo ngành IT cân nhắc tăng đào tạo giao thoa với những ngành đang chuyển đổi số mạnh như tài chính - ngân hàng, y tế, thương mại điện tử, logistics, sản xuất...
Chương trình nên linh hoạt hơn theo hướng trang bị nền tảng Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính đủ vững, sau đó sinh viên có thể đi sâu vào AI/Data, Software Engineering, Cybersecurity, Cloud hay các hướng chuyên môn khác. Ngoài ra, sinh viên cần được tăng cường thực tập, làm dự án.
Dương Tâm - Lệ Nguyễn