Tôi muốn hỏi trước để biết cách xử lý đúng pháp luật nếu chẳng may gặp phải tình huống như vậy. Trong trường hợp chống trả và khiến kẻ trộm bị thương, tôi có bị xem là hành hung người khác hoặc phải chịu trách nhiệm hình sự, bồi thường thiệt hại hay không?

Đặc biệt, nếu kẻ trộm đã bỏ chạy thì tôi có được phép đuổi theo để đánh hoặc giữ lại không?

Tôi muốn biết giới hạn pháp luật cho phép để nếu chẳng may rơi vào tình huống này để vừa bảo vệ được bản thân, gia đình vừa tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.

Độc giả Đức Mạnh

Luật sư tư vấn:

Khi phát hiện người lạ đột nhập vào nhà, ưu tiên đầu tiên vẫn là bảo đảm an toàn cho bản thân và các thành viên trong gia đình, thay vì ngay lập tức lao vào đánh nhau với người đột nhập.

Trong tình huống này, bạn có thể hô lớn để cảnh báo, kêu gọi hàng xóm hoặc những người xung quanh hỗ trợ, đồng thời có thể gọi ngay cho cơ quan công an (nếu đủ điều kiện để gọi) để được hỗ trợ. Việc hô lớn cũng có thể khiến kẻ trộm sợ hãi và bỏ chạy, qua đó giúp hạn chế nguy hiểm cho gia đình.

Nếu kẻ trộm vẫn tiếp tục tấn công hoặc đang có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của mình hoặc người khác thì có thể chống trả để tự vệ. Tuy nhiên, việc chống trả phải nằm trong giới hạn của phòng vệ chính đáng.

Theo Điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015, phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

Do đó, không phải cứ đánh kẻ trộm là vi phạm pháp luật. Vấn đề quan trọng là phải xem xét hoàn cảnh cụ thể, mức độ nguy hiểm của hành vi xâm phạm và mức độ chống trả của người phòng vệ.

Chẳng hạn, nếu kẻ trộm đang dùng dao tấn công thì việc người bị tấn công dùng vật dụng sẵn có để chống trả nhằm ngăn chặn nguy hiểm (ví dụ: lấy cây đánh vào tay kẻ trộm để họ rơi dao) có thể được xem xét là phòng vệ chính đáng. Ngược lại, nếu kẻ trộm đã bỏ chạy, không còn tiếp tục tấn công hoặc xâm phạm mà chủ nhà vẫn đuổi theo để đánh, trả thù thì hành vi này có thể không còn được coi là phòng vệ chính đáng. Hay trường hợp chưa đến mức nguy hiểm cận kề mà bạn dùng hung khí đánh vào đầu nhằm giết chết kẻ trộm thì không được xem là phòng vệ chính đáng.

Lưu ý: Theo khoản 2 Điều 22 Bộ luật Hình sự năm 2015, vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Đặc biệt, nếu việc chống trả quá mức dẫn đến thương tích cho kẻ trộm, người thực hiện hành vi có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự về tội Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, theo Điều 136 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Theo quy định này, trường hợp gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 20 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm; các trường hợp nghiêm trọng hơn có thể bị phạt tù.

Vì vậy, trong thực tế, khi phát hiện trộm đột nhập, đánh lại chỉ nên là phương án cuối cùng, được thực hiện khi thật sự cần thiết để bảo vệ tính mạng, sức khỏe hoặc quyền, lợi ích hợp pháp trước hành vi xâm phạm đang xảy ra.

Luật sư Phạm Thanh Hữu
Đoàn luật sư TPHCM